Giữa lúc căng thẳng leo thang trên toàn bộ giới tuyến, một diễn biến mang tính nhượng bộ vô cùng hiếm hoi vừa xuất hiện. Nga và Ukraine đã chính thức đạt được thỏa thuận ngừng bắn cục bộ tại khu vực nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia, mở ra cơ hội để ngăn chặn một thảm họa tàn khốc cho toàn châu Âu.
Rủi ro an toàn năng lượng và nỗ lực khắc phục
Theo thông tin chính thức từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), lệnh ngừng bắn cục bộ đã bắt đầu có hiệu lực từ sáng ngày 5/6 tại khu vực tiền tuyến bao quanh Zaporizhia – nhà máy điện hạt nhân có quy mô lớn nhất châu Âu. Mục tiêu tối thượng của thỏa thuận này là tạo một hành lang an toàn để tiến hành sửa chữa mạng lưới điện, qua đó ngăn ngừa nguy cơ xảy ra các rủi ro hạt nhân ngoài tầm kiểm soát.
Kế hoạch khắc phục dự kiến diễn ra vô cùng phức tạp. Dưới sự giám sát chặt chẽ của các chuyên gia IAEA, lực lượng kỹ thuật viên từ cả hai phía sẽ bắt tay vào việc sửa chữa tuyến đường dây điện Dniprovska 750kV. Công tác này chỉ được thực hiện sau khi khu vực xung quanh đã được rà phá bom mìn quy mô lớn.
Việc khôi phục đường dây Dniprovska mang ý nghĩa sống còn. Suốt hơn 2 tháng qua, do tuyến đường dây này bị ngắt kết nối, toàn bộ hoạt động làm mát 6 lò phản ứng tại nhà máy Zaporizhia phải phụ thuộc hoàn toàn vào một đường dây 330kV duy nhất. Thậm chí, trong những tuần gần đây, khi đường dây cuối cùng này liên tục gặp sự cố mất kết nối, hệ thống đã buộc phải kích hoạt các máy phát điện diesel khẩn cấp như một biện pháp sinh tử cuối cùng.
Sự nhượng bộ hiếm hoi giữa “chảo lửa”
Đáng chú ý, đây đã là lệnh ngừng bắn tạm thời thứ 6 được thiết lập kể từ khi Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi trực tiếp đứng ra làm trung gian đàm phán với giới chức Nga và Ukraine. Sự phức tạp của đợt sửa chữa lần này nằm ở chỗ các vị trí hư hỏng đều nằm chênh vênh trên đỉnh các cột truyền tải điện cao thế, kéo dài dọc theo lằn ranh kiểm soát của cả hai quân đội trên dòng sông Dnipro.
Đánh giá về động thái này, ông Grossi ghi nhận sự hợp tác mang tính xây dựng của cả Moscow và Kiev sau nhiều tuần đàm phán căng thẳng. Hai bên đều ý thức rõ ràng về hậu quả khôn lường của một sự cố rò rỉ phóng xạ.
Trước đó, tình hình tại khu vực này luôn trong trạng thái “ngàn cân treo sợi tóc”. Điển hình như vào ngày 3/6, nhà máy Zaporizhia đã mất nguồn điện bên ngoài lần thứ 17 do một trạm biến áp ở bờ đối diện sông Dnipro bị máy bay không người lái (UAV) tấn công. Ngay sáng 4/6, nhà máy nhiệt điện Zaporizhia gần đó cũng hứng chịu đợt tập kích dữ dội, đe dọa trực tiếp đến nguồn cung điện duy trì sự an toàn của các lò phản ứng. Việc hai phe chấp nhận hạ nhiệt lúc này được xem là một bước đi bắt buộc để bảo vệ con người và môi trường trước những thảm họa vượt khỏi tầm kiểm soát quân sự.
