Con đường gõ cửa Liên minh châu Âu (EU) của Ukraine đang chứng kiến một phép thử mới mang tính lịch sử. Nhằm dung hòa giữa khát vọng hội nhập của Kiev và những e ngại từ các quốc gia thành viên, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đưa ra sáng kiến thiết lập một “phòng chờ” đặc biệt dưới hình thức tư cách “thành viên liên kết”.
Giải mã “phòng chờ” liên kết tại Brussels
Ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh quan trọng của EU, phát biểu trước Quốc hội Đức ngày 11/6, Thủ tướng Friedrich Merz đã tái khẳng định định hướng chiến lược: Ukraine “về lâu dài” chắc chắn thuộc về EU. Dù vậy, tiến trình gia nhập toàn diện đòi hỏi thời gian.
Để lấp đầy khoảng trống này, nhà lãnh đạo Đức đề xuất một cơ chế chưa từng có: Cấp cho Kiev tư cách “thành viên liên kết”. Quy chế đặc biệt này hoạt động như một phòng chờ VIP, mang lại cho Ukraine những đặc quyền chính trị đáng kể trước khi chính thức trở thành thành viên đầy đủ:
-
Đại diện cấp cao của Ukraine sẽ được quyền tham dự định kỳ các hội nghị thượng đỉnh của lãnh đạo EU.
-
Kiev sẽ có một “ủy viên châu Âu” đại diện tại thủ phủ Brussels.
-
Các nghị sĩ Ukraine được phép tham gia vào quá trình thảo luận trực tiếp tại Nghị viện châu Âu.
Tuy nhiên, “phòng chờ” này có giới hạn rõ ràng: Các đại diện của Ukraine chỉ có quyền lên tiếng thảo luận, hoàn toàn không có quyền biểu quyết hay phủ quyết bất kỳ quyết sách nào của khối.
Lằn ranh đỏ: Không có “kim bài miễn tử” trong đàm phán
Dù đưa ra những đặc quyền nhằm giúp Kiev hội nhập sâu hơn vào quá trình hoạch định chính sách, Thủ tướng Friedrich Merz đã vạch ra một lằn ranh đỏ không thể nhượng bộ. Ông nhấn mạnh rằng, sự ủng hộ về mặt ngoại giao sẽ không đồng nghĩa với việc hạ thấp tiêu chuẩn.
Berlin khẳng định Ukraine sẽ không được hưởng bất kỳ ngoại lệ nào trong quy trình gia nhập. “Tư cách thành viên đầy đủ sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào việc đáp ứng các điều kiện gia nhập,” ông Merz đanh thép tuyên bố. Đồng thời, Đức vẫn ủng hộ việc giải quyết xung đột bằng các nỗ lực ngoại giao đa phương, cần có sự tham gia của Nga, Mỹ và châu Âu để đảm bảo một nền hòa bình bền vững.
Núi rào cản chặn đứng tham vọng 2027
Trong khi Đức đang cố gắng xây dựng các bước đệm, chính quyền Kiev lại đang thể hiện một sự nôn nóng chưa từng có. Phó Thủ tướng Ukraine Taras Kachka từng tuyên bố nước này nhắm tới việc hoàn tất đàm phán trong vòng 12-18 tháng tới và ký thỏa thuận gia nhập vào năm 2027.
Nhưng thực tế lại phơi bày một ngọn núi rào cản khổng lồ:
-
145 điều kiện tiên quyết: EU đã đặt ra một danh sách dài gồm 145 yêu cầu mà Ukraine bắt buộc phải hoàn thành chỉ để “mở khóa” các cụm đàm phán. Tính đến ngày 4/6, EU mới chỉ thông qua việc mở Cụm đàm phán số 1 (bao gồm nhà nước pháp quyền và thể chế dân chủ) cho Ukraine và Moldova.
-
Cửa ải quốc hội các nước thành viên: Khó khăn lớn nhất nằm ở giai đoạn cuối cùng. Dù có vượt qua mọi vòng đàm phán kỹ thuật, hiệp ước gia nhập của Ukraine vẫn phải được quốc hội của toàn bộ 27 nước thành viên EU phê chuẩn. Chỉ cần một lá phiếu phủ quyết (như từ Hungary hay Slovakia), toàn bộ nỗ lực có thể bị đình trệ thêm nhiều năm.
