Đăk Lăk: Người mẹ quay lại cảnh con bị bạo hành thay vì can ngăn: Luật quy định thế nào?

Đăk Lăk: Người mẹ quay lại cảnh con bị bạo hành thay vì can ngăn: Luật quy định thế nào?

Mạng xã hội những ngày qua liên tục chia sẻ những thông tin và hình ảnh đầy xót xa liên quan đến một vụ nghi án bạo hành trẻ em xảy ra trên địa bàn xã Dang Kang, huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk. Nạn nhân trong vụ việc là cháu T., một bé trai chỉ mới 4 tuổi – độ tuổi lẽ ra phải được nâng niu, chăm sóc trong vòng tay yêu thương của gia đình. Sự việc không dừng lại ở những tranh chấp dân sự hay mâu thuẫn gia đình thông thường sau ly hôn, mà đã chính thức có sự can thiệp, vào cuộc xác minh cấp tốc từ phía các cơ quan chức năng địa phương.

Theo thông tin xác thực từ chính quyền xã Dang Kang, nguồn cơn vụ việc bắt đầu từ biến cố gia đình vào năm 2025. Thời điểm đó, chị L. (36 tuổi) và chồng hoàn tất các thủ tục pháp lý để ly hôn. Sau khi hôn nhân đổ vỡ, theo thỏa thuận phân chia quyền nuôi con, cháu T. được giao cho người cha trực tiếp chăm sóc và nuôi dưỡng. Tuy nhiên, do áp lực công việc và cuộc sống bận rộn, người cha thường xuyên gửi bé T. sang nhà ông bà nội để nhờ trông nom, đưa đón hộ.

Bi kịch được đẩy lên cao trào vào chiều ngày 16/6, khi chị L. tới nhà ông bà nội để thăm con trai. Tại đây, chị đã tận mắt chứng kiến cảnh tượng con mình đang bị quát mắng dữ dội và bị tác động vật lý trực tiếp lên cơ thể. Thay vì lao vào can thiệp ngay lập tức để cách ly đứa trẻ khỏi nguồn nguy hiểm, chị L. đã dùng điện thoại cá nhân ghi hình lại toàn bộ diễn biến sự việc. Thước phim đầy ám ảnh này kéo dài hơn 3 phút. Sau khi sở hữu bằng chứng trong tay, người mẹ đã gửi đơn tố cáo tới các cơ quan có thẩm quyền, yêu cầu xử lý nghiêm hành vi bạo lực của ông bà nội, đồng thời bày tỏ nguyện vọng muốn xem xét lại quyền nuôi dưỡng cháu T.

Bước đầu xác minh, phía chính quyền địa phương cho biết bà nội của cháu T. đã thừa nhận việc có hành vi dùng vũ lực đối với cháu trai tại nhà riêng. Hiện tại, cơ quan chức năng đang tạm thời đợi kết quả từ hội đồng giám định y khoa để đưa ra kết luận chính xác về tỷ lệ và mức độ tổn thương trên cơ thể của bé T. Đây sẽ là căn cứ pháp lý cốt lõi, mang tính quyết định để các cơ quan tố tụng áp dụng các hình thức xử lý tiếp theo theo đúng quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, vụ việc đang rẽ sang một hướng đi đa chiều hơn khi cơ quan điều tra không chỉ xem xét hành vi của người trực tiếp bạo hành, mà còn tập trung làm rõ vai trò, trách nhiệm của người mẹ – chị L. Việc người phụ nữ này đứng quay video trong một khoảng thời gian dài mà không có động thái can ngăn hay bảo vệ đứa trẻ đang là nút thắt pháp lý cần được phân tích kỹ lưỡng. Đại diện lãnh đạo UBND xã Dang Kang nhấn mạnh, phương châm giải quyết vụ việc là phải đảm bảo tính toàn diện, khách quan, dựa trên chứng cứ thực tế chứ không suy diễn một chiều. Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu vi phạm pháp luật nào, tùy thuộc vào tính chất, mức độ nghiêm trọng, những người liên quan đều sẽ phải đối diện với các hình thức xử phạt hành chính hoặc thậm chí là truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trước mắt, để ưu tiên bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho trẻ em, chính quyền xã Dang Kang đã nhanh chóng cử các ban ngành, đoàn thể phối hợp hỗ trợ, thăm hỏi nhằm giúp cháu T. sớm ổn định tâm lý và tinh thần sau những tổn thương vừa qua.

Vụ việc tại Đắk Lắk không đơn thuần là một câu chuyện “mẹ chồng – nàng dâu” hay “hậu ly hôn” thường thấy trên các diễn đàn mạng xã hội. Nó đặt ra một dấu hỏi lớn, một bài toán hóc búa về cả mặt pháp lý lẫn đạo đức: Khi một đứa trẻ bị bạo hành, ranh giới giữa việc “thu thập chứng cứ” và “bổn phận cứu giúp người trong tình trạng nguy hiểm” được phân định như thế nào?

1. Góc nhìn pháp lý: Người mẹ quay clip có vô can?

Dưới góc độ luật pháp, mọi hành vi ứng xử của công dân trong xã hội đều được điều chỉnh bởi các quy định nghiêm minh. Trong vụ việc này, hành vi bạo lực của người bà nội đã có sự thừa nhận ban đầu và việc định tội danh (nếu có) sẽ phụ thuộc vào kết quả giám định thương tật của cháu bé theo các điều khoản về tội “Cố ý gây thương tích” hoặc “Hành hạ cháu” quy định trong Bộ luật Hình sự.

Tuy nhiên, việc cơ quan chức năng tuyên bố làm rõ hành vi của người mẹ là một động thái hoàn toàn chính xác và chuyên nghiệp dưới góc độ tố tụng. Pháp luật Việt Nam có quy định rất rõ về “Tội không cứu giúp người đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng” (Điều 132 Bộ luật Hình sự). Tất nhiên, để cấu thành tội danh này, cơ quan điều tra cần chứng minh được người mẹ thấy người khác đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, có điều kiện cứu giúp nhưng không cứu giúp dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Trong trường hợp này, mức độ bạo hành của người bà có đe dọa trực tiếp đến tính mạng của bé tại thời điểm đó hay chưa, và tâm lý của người mẹ lúc đó như thế nào, là những yếu tố kỹ thuật pháp lý cần được bóc tách.

Nếu hành vi bạo hành chưa đến mức đe dọa tính mạng ngay lập tức, nhưng việc người mẹ dửng dưng nhìn con bị đánh đập nhằm mục đích “gom đủ bằng chứng” để giành lại quyền nuôi con, thì đây vẫn là một hành vi có dấu hiệu vi phạm các nghĩa vụ của cha mẹ đối với con cái được quy định trong Luật Trẻ em và Luật Hôn nhân & Gia đình. Cha mẹ có nghĩa vụ bảo vệ, chăm sóc và nuôi dưỡng con cái, bảo đảm an toàn cho con trước mọi nguy cơ xâm hại. Việc đặt camera để quay lại cảnh con mình chịu đau đớn trong hơn 3 phút – một khoảng thời gian đủ dài để một đứa trẻ 4 tuổi chịu những tổn thương sâu sắc về cả thể xác lẫn tinh thần – là điều rất khó chấp nhận về mặt hành vi xã hội.

2. Tâm lý học hành vi: Sự lạnh lùng mang danh nghĩa “vì tương lai của con”

Nhìn từ góc độ tâm lý xã hội, có một bộ phận dư luận đang tìm cách cảm thông cho người mẹ, với lập luận rằng: Nếu không quay clip làm bằng chứng, làm sao một người mẹ đã ly hôn, không có quyền nuôi con, có thể đấu tranh lại với nhà nội trước tòa? Nếu chị lao vào can ngăn, sự việc có thể bị lấp liếm, và những trận đòn sau đó khi không có mặt chị sẽ còn tồi tệ hơn.

Đây là một lập luận mang tính thực dụng, phản ánh một thực trạng đáng buồn trong các vụ tranh chấp quyền nuôi con hậu ly hôn: Đứa trẻ vô tình trở thành “công cụ”, thành “vũ khí” để người lớn hạ bệ lẫn nhau. Khi camera được bật lên, bản năng của một người mẹ dường như đã bị lấn át bởi bản năng của một “người đi săn bằng chứng”. Trong hơn 180 giây đó, người mẹ đứng sau ống kính có nghe thấy tiếng khóc của con? Có cảm nhận được sự hoảng loạn của một đứa trẻ 4 tuổi khi bị chính những người ruột thịt của mình quát mắng?

Việc chọn cách im lặng quay phim thay vì ôm lấy con phản ánh một sự khủng hoảng về mặt niềm tin và kỹ năng xử lý khủng hoảng. Người mẹ đã thiếu đi sự tin tưởng vào việc can thiệp ngay lập tức của chính quyền, hoặc thiếu đi kỹ năng bảo vệ con một cách văn minh. Thước phim đó có thể giúp chị thắng trên tòa trong tương lai để giành lại quyền nuôi con, nhưng tổn thương tâm lý của đứa trẻ khi biết mẹ mình đã đứng nhìn mình bị đánh mà không cứu, có thể sẽ theo em suốt cả cuộc đời.

3. Định hướng thông tin tích cực: Bộ lọc xã hội và giải pháp bền vững

Trong một môi trường mạng xã hội phát triển như hiện nay, việc phát tán các clip bạo hành trẻ em thường thu hút lượt tương tác rất lớn nhờ đánh vào tâm lý phẫn nộ của đám đông. Tuy nhiên, việc lan truyền những hình ảnh này cần phải được kiểm soát chặt chẽ để tránh “bạo lực chồng bạo lực” – khi người dùng mạng dùng những lời lẽ thóa mạ, đe dọa để tấn công ngược lại người bà hoặc người mẹ.

Định hướng thông tin tích cực ở đây không phải là tô hồng sự thật, mà là nhìn thẳng vào sự thật để tìm ra giải pháp mang tính xây dựng. Vụ việc tại Đắk Lắk là một hồi chuông cảnh tỉnh cho:

• Các gia đình sau ly hôn: Hãy ứng xử văn minh và đặt quyền lợi của con trẻ lên trên hết. Đứa trẻ không có lỗi trong sự đổ vỡ của người lớn và không được phép trở thành nạn nhân của những trận đòn roi hay những cuộc chiến giành quyền nuôi dưỡng.

• Vai trò của cộng đồng và các đoàn thể địa phương: Sự vào cuộc kịp thời của UBND xã Dang Kang, việc cử các đoàn thể đến hỗ trợ tâm lý cho cháu T. là một điểm sáng cần được phát huy. Bảo vệ trẻ em không phải là việc riêng của cha mẹ, mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Khi có dấu hiệu bạo hành, hàng xóm, người thân cần lên tiếng trước khi hậu quả đáng tiếc xảy ra.

• Nhận thức về pháp luật của người dân: Người dân cần hiểu rằng, việc bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực luôn là ưu tiên số một, ưu tiên hơn cả việc thu thập chứng cứ. Khi chứng kiến một hành vi vi phạm pháp luật hoặc bạo lực, cách xử lý đúng đắn nhất là can thiệp ngừng ngay hành vi đó, cách ly nạn nhân và gọi điện ngay cho cơ quan công an hoặc Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111.

Lời kết

Vụ án vẫn đang trong quá trình điều tra và chúng ta cần tôn trọng sự khách quan, nghiêm minh từ phía cơ quan chức năng tỉnh Đắk Lắk. Không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án chính thức của Tòa án. Tuy nhiên, bài học rút ra từ giọt nước mắt của bé trai 4 tuổi và ống kính điện thoại của người mẹ là một bài học đắt giá về tình thâm và trách nhiệm.

Pháp luật có thể phân định ai đúng ai sai, mức án nào dành cho người bạo hành và hình thức xử lý nào dành cho người dửng dưng quay clip. Nhưng tòa án lương tâm và vết sẹo tâm lý của đứa trẻ mới là thứ bản án tồn tại lâu dài nhất. Mong rằng sau sự việc này, cháu T. sẽ được sống trong một môi trường thực sự an toàn, nơi em được bảo vệ bằng vòng tay ôm siết chặt của người thân, chứ không phải bằng một ống kính camera lạnh lùng từ phía xa.