Từ xích mích nhỏ đến bạo lực hội đồng: Bài học về giải quyết mâu thuẫn học đường sau vụ việc tại Ninh Bình
Cơ quan Công an tỉnh Ninh Bình đã chính thức công bố nguyên nhân ban đầu dẫn đến vụ việc một nam sinh lớp 9 bị nhóm học sinh lớp 7 hành hung tại phường Duy Tiên. Trái với những đồn đoán phức tạp ban đầu, nguồn cơn của sự việc lại xuất phát từ những lý do rất đời thường, qua đó gióng lên hồi chuông cảnh báo về kỹ năng giải quyết xung đột của trẻ vị thành niên.
Theo kết quả điều tra và làm việc trực tiếp với các bên liên quan, Công an phường Duy Tiên xác định nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hành vi đánh hội đồng em L.V.D. (học sinh lớp 9) xuất phát từ “những mâu thuẫn trong quá trình sinh hoạt, học tập”. Trước đó, vào ngày 24/4, chính những xích mích tích tụ trong môi trường học đường này đã đẩy mâu thuẫn lên đỉnh điểm, khiến 8 học sinh lớp 7 tụ tập và sử dụng thắt lưng, tay chân để tác động vật lý lên đàn anh khóa trên ngay tại khu vực KCN cầu cảng Yên Lệnh.
Việc cơ quan chức năng chỉ rõ nguyên nhân là do “mâu thuẫn sinh hoạt, học tập” đã mang đến một góc nhìn thực tế và đáng suy ngẫm hơn rất nhiều so với những nguyên nhân sâu xa khác. Nó phơi bày một lỗ hổng lớn trong môi trường giáo dục hiện tại: Sự thiếu hụt trầm trọng các kỹ năng mềm trong việc xử lý bất đồng cá nhân của học sinh.
Ở độ tuổi 12 đến 15, tâm sinh lý của các em đang trong giai đoạn phát triển và biến đổi mạnh mẽ. “Cái tôi” cá nhân được đề cao, trong khi năng lực kiểm soát cảm xúc lại chưa hoàn thiện. Những va chạm tưởng chừng rất nhỏ nhặt hàng ngày – một ánh nhìn thiếu thiện cảm, một câu nói đùa quá trớn, hay một xích mích nhỏ trên sân trường – nếu không được hóa giải kịp thời, rất dễ bị thổi phồng thành những mâu thuẫn cá nhân gay gắt. Thay vì tìm đến giáo viên, phụ huynh để nhờ làm trọng tài phân xử, hoặc chọn cách đối thoại thẳng thắn, một bộ phận học sinh lại chọn cách giải quyết bằng nắm đấm để thể hiện “bản lĩnh” với bạn bè đồng trang lứa.
Sự việc 8 em học sinh lớp 7 cùng hùa nhau đánh một học sinh lớp 9 cũng phản ánh rõ tâm lý đám đông tiêu cực. Đôi khi, không phải tất cả các em tham gia đều có mâu thuẫn trực tiếp với nạn nhân. Sự kích động từ bạn bè, mong muốn được hòa nhập và thể hiện vị thế trong nhóm đã lấn át đi lý trí, biến những xích mích cá nhân thông thường trở thành hành vi bạo lực có tổ chức.
Từ nguồn cơn của sự việc này, bài toán đặt ra cho các nhà trường và gia đình không chỉ là việc xử lý kỷ luật khi hậu quả đã xảy ra, mà là làm thế nào để dập tắt những mâu thuẫn ngay từ khi nó mới nhen nhóm. Vai trò “tai mắt” của giáo viên chủ nhiệm, của cán bộ lớp và mạng lưới tư vấn tâm lý học đường cần được phát huy tối đa. Người lớn cần tạo ra một môi trường cởi mở, nơi học sinh cảm thấy an toàn khi chia sẻ những rắc rối cá nhân, đồng thời liên tục lồng ghép các bài học về lòng khoan dung, sự tôn trọng và kỹ năng kiểm soát cơn giận vào các giờ sinh hoạt ngoại khóa.
Bạo lực học đường hiếm khi là một hành động bột phát vô cớ. Nó thường là phần nổi của một tảng băng chìm mang tên “mâu thuẫn sinh hoạt” đã bị bỏ qua quá lâu. Nhận diện sớm những rạn nứt nhỏ nhất trong mối quan hệ của học sinh chính là biện pháp phòng ngừa bạo lực hiệu quả và nhân văn nhất, giúp các em tránh được những vết trượt dài trong nhận thức và hành động.
