Cục diện “chảo lửa” Trung Đông vừa chứng kiến một bước ngoặt đầy kịch tính. Chỉ vài giờ sau khi đưa ra lời đe dọa sẽ giáng đòn “rất mạnh” nhằm kiểm soát hoàn toàn thị trường dầu khí của Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bất ngờ tuyên bố hủy bỏ toàn bộ kế hoạch ném bom. Quyết định được đưa ra vào phút chót khi các nỗ lực đàm phán ngoại giao đã chạm đến cấp lãnh đạo cao nhất.
Cú “hãm phanh” phút chót và sự đồng thuận đa phương
Những ngày qua, căng thẳng giữa Washington và Tehran đã bị đẩy lên mức đỉnh điểm. Hệ lụy từ vụ trực thăng AH-64 Apache của Mỹ mất tích gần eo biển Hormuz (mà Mỹ cáo buộc do Iran gây ra) đã dẫn đến các đòn ăn miếng trả miếng khốc liệt. Tuy nhiên, khi thế giới đang nín thở chờ đợi một chiến dịch quân sự toàn diện, Tổng thống Trump lại có một nước cờ xoay chuyển tình thế.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social vào ngày 11/6, ông Trump chính thức xác nhận các “cuộc tấn công và ném bom theo kế hoạch” nhắm vào Iran đã bị hủy bỏ. Lý do được người đứng đầu Nhà Trắng đưa ra là các cuộc đàm phán đã “được đưa lên cấp lãnh đạo cao nhất của Iran và được chấp thuận”.
Ông Trump tiết lộ thêm, các cuộc thảo luận đã đi đến những điểm thống nhất cuối cùng. Đáng chú ý, thỏa thuận này không chỉ có sự tham gia của Mỹ và Iran mà còn nhận được sự nhất trí từ các bên liên quan trọng yếu trong khu vực, bao gồm Israel, Ả Rập Xê Út và một số quốc gia đồng minh khác.
Bàn tay thép vẫn bóp nghẹt eo biển Hormuz
Dù lệnh không kích bị hủy bỏ, sức ép từ Washington lên Tehran vẫn không hề suy giảm. Trước đó, Tổng thống Trump đã từng đe dọa sẽ giáng đòn mạnh nhằm tìm cách kiểm soát đảo Kharg và các cơ sở hạ tầng dầu mỏ trọng yếu khác, qua đó “nắm quyền kiểm soát hoàn toàn thị trường dầu khí” của Iran.
Giờ đây, dù bom đạn không rơi, Mỹ vẫn tiếp tục sử dụng đòn bẩy kinh tế tàn khốc. Ông Trump thẳng thừng tuyên bố: Cuộc phong tỏa hải quân do Mỹ dẫn đầu nhắm vào các cảng của Iran ở eo biển Hormuz “sẽ vẫn được duy trì toàn diện”. Động thái này cho thấy Washington vẫn muốn nắm giữ “yết hầu” xuất khẩu dầu mỏ của Iran để đảm bảo Tehran tuân thủ nghiêm ngặt các thỏa thuận vừa đạt được.
Sự im lặng của Tehran và “nút thắt” Lebanon
Trái ngược với sự hân hoan từ phía Mỹ, chính quyền Tehran hiện vẫn giữ thái độ im lặng và chưa đưa ra bất kỳ bình luận chính thức nào xác nhận về thỏa thuận này.
Trước đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép gửi tới phương Tây. Ông Qalibaf nhấn mạnh rằng các chiến lược sai lầm và quyết định bốc đồng sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến thị trường năng lượng toàn cầu, đồng thời tạo ra một “vũng lầy không hồi kết” mà Mỹ có thể mắc kẹt trong nhiều năm.
Thực tế, quá trình đàm phán giữa hai bên đã rơi vào bế tắc trong nhiều tuần qua. Vấn đề phức tạp nhất không chỉ nằm ở chương trình hạt nhân – lĩnh vực mà Israel luôn kiên quyết ngăn chặn và đe dọa sử dụng hành động quân sự – mà còn liên quan đến cục diện toàn khu vực.
Điều kiện tiên quyết của Tehran cho một thỏa thuận hòa bình là yêu cầu chấm dứt mọi hành động thù địch “trên tất cả các mặt trận”. Điều này bao gồm cả mặt trận Lebanon, nơi Israel đang tiến hành chiến dịch chống lại lực lượng Hezbollah. Dù Israel và Iran mới chỉ trao đổi hỏa lực mạnh vào hôm thứ Hai vừa qua, nhưng cú “quay xe” của Tổng thống Trump được kỳ vọng sẽ trở thành chất xúc tác hạ nhiệt toàn bộ chảo lửa Trung Đông.
