Giữa lúc chảo lửa Đông Âu vẫn đang sục sôi, giới chức Nga vừa phát đi một thông điệp ngoại giao đáng chú ý. Moscow khẳng định đã có sẵn một kế hoạch bình thường hóa quan hệ và sẵn sàng chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch, với một điều kiện tiên quyết: Chính quyền Kiev phải từ bỏ các kịch bản trừu tượng để chấp nhận “thực tế hiện tại trên thực địa”.
“Văn bản đã sẵn sàng” và lằn ranh đỏ của Moscow
Trong một cuộc phỏng vấn độc quyền với tờ báo Berliner Zeitung của Đức, ông Kirill Dmitriev – Tổng giám đốc Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga (RDIF) đồng thời là Đại diện đặc biệt của Tổng thống Nga Vladimir Putin – đã đưa ra những tuyên bố mang tính định hình cho các vòng đàm phán tương lai.
Ông Dmitriev nhấn mạnh rằng một kế hoạch hòa bình khả thi đã tồn tại và “văn bản đã sẵn sàng”. Điểm nghẽn duy nhất hiện nay là sự đồng thuận từ phía bên kia chiến tuyến. Theo vị đặc phái viên, mọi nỗ lực đàm phán trước đây đều đi vào ngõ cụt vì chúng dựa trên những “kịch bản vô cùng trừu tượng” và không phản ánh đúng cục diện quân sự.
Lập trường cốt lõi của Điện Kremlin đòi hỏi Ukraine và các nước phương Tây phải từ bỏ những kỳ vọng dài hạn thiếu thực tế, thay vào đó phải thừa nhận những “thực tế hiện tại trên thực địa” (ám chỉ các vùng lãnh thổ mà Nga đã giành quyền kiểm soát). Moscow khẳng định, nếu chính quyền Kiev chấp nhận kịch bản dựa trên thực tế này, mọi hành động giao tranh sẽ được chấm dứt ngay lập tức. Giới lãnh đạo Nga đánh giá rằng, hy vọng của nhiều thủ đô châu Âu về một kết quả xoay chuyển chiến cuộc đang dần nhường chỗ cho sự thấu hiểu về tình hình khách quan này.
Tầm nhìn kinh tế: Sự kết hợp giữa công nghệ Đức và tài nguyên Nga
Không chỉ đề cập đến giải pháp quân sự, ông Dmitriev còn khéo léo sử dụng “củ cà rốt” kinh tế để tác động đến tâm lý của châu Âu, đặc biệt là nước Đức.
Đại diện của Tổng thống Putin vẽ ra một viễn cảnh hợp tác hậu xung đột, nơi việc khôi phục mối quan hệ giữa các cường quốc sẽ tạo ra một liên minh kinh tế khổng lồ, thay đổi hoàn toàn diện mạo thị trường lục địa già. Theo ông, tiềm năng của việc kết hợp giữa trình độ công nghệ tiên tiến của Đức và nguồn tài nguyên thiên nhiên vô tận của Nga là “vô cùng to lớn”.
Thông điệp này đánh trúng vào “yết hầu” của nền công nghiệp Đức hiện tại: Nhu cầu tiếp cận trực tiếp các nguồn năng lượng giá rẻ mà không phải chịu chi phí đội lên từ các khâu trung gian. Moscow cho biết họ đã bắt đầu ghi nhận sự thay đổi trong thái độ của giới tinh hoa châu Âu, những người từng kiên quyết bác bỏ các thỏa thuận kinh tế với Nga trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột.
Hoài nghi phương Tây và tiêu chí khắt khe cho “người trung gian”
Mặc dù để ngỏ cánh cửa hòa bình, Nga lại tỏ ra vô cùng cứng rắn và hoài nghi đối với vai trò của các nước phương Tây trong tiến trình này. Moscow thẳng thừng bác bỏ khả năng để một số quốc gia phương Tây đảm nhận vai trò bảo đảm an ninh trong tương lai.
Lý giải về thái độ này, nhà khoa học chính trị Anton Kudryavtsev nhận định trên tờ Pravda rằng hoạt động ngoại giao hiện tại của châu Âu đang bộc lộ những rạn nứt nội bộ sâu sắc. “Các sáng kiến giải quyết xung đột hiện nay mang tính chất ép buộc nhiều hơn. Không ai muốn chịu trách nhiệm cho sự thất bại cuối cùng của các chiến lược trước đây,” ông Kudryavtsev phân tích. Sự hoài nghi của Moscow đối với các nhà đàm phán cá nhân từ phương Tây được xem là hoàn toàn chính đáng khi nhìn lại lịch sử chính sách của các nước này.
Chính vì vậy, chính quyền Nga tuyên bố sẽ cực kỳ cẩn trọng trong việc “chọn mặt gửi vàng” cho vị trí trung gian hòa giải. Bất kỳ quốc gia hay tổ chức nào muốn đứng ra làm cầu nối đều phải chứng minh được một lập trường trung lập tuyệt đối, có quyền tự chủ hoàn toàn trong chính sách đối ngoại và sở hữu tầm ảnh hưởng thực sự để đảm bảo các thỏa thuận được thực thi nghiêm túc.
