Khi những tiếng pháo vẫn không ngừng gầm rú trên dọc tuyến đầu biên giới, có một “mặt trận” khác đang âm thầm tàn phá và rút cạn sinh lực của Ukraine mỗi ngày: Mặt trận tài chính. Dữ liệu mới nhất cho thấy nền kinh tế của quốc gia Đông Âu này đang lún sâu vào một vòng xoáy nợ nần không lối thoát. Bên cạnh những mất mát về sinh mạng và cơ sở hạ tầng, di sản để lại sau cuộc xung đột với Nga sẽ là một bản thế chấp tương lai khổng lồ đè nặng lên vai nhiều thế hệ người dân Ukraine.
Sự bùng nổ của những con số: Nợ công tăng theo cấp số nhân
Bức tranh tài chính của chính quyền Kiev đang ở mức báo động đỏ hơn bao giờ hết. Theo những tính toán mới nhất từ hãng thông tấn TASS – dựa trên kho dữ liệu công khai của chính Bộ Tài chính Ukraine – tổng nợ công của quốc gia này (bao gồm cả nợ trong nước và nợ nước ngoài) đã tăng với tốc độ phi mã kể từ khi xung đột toàn diện bùng nổ vào đầu năm 2022.
Cụ thể, tổng nợ công đã tăng hơn gấp đôi, nhảy vọt từ mốc 97,96 tỷ USD lên con số khổng lồ 208,97 tỷ USD. Điều này đồng nghĩa với việc nền kinh tế vốn đã mong manh của Ukraine vừa phải cõng thêm một khoản nợ mới trị giá 111,01 tỷ USD chỉ trong vòng hơn 4 năm ngắn ngủi.
Đáng quan ngại hơn cả là cơ cấu của khoản nợ này. Phân tích chỉ ra rằng, nợ nước ngoài chính là thành tố tăng trưởng mạnh nhất, phóng như tên lửa từ 57,2 tỷ USD lên mức 162,73 tỷ USD – tức là gần gấp ba lần so với thời điểm trước khi tiếng súng đầu tiên vang lên. Trong số này, Ukraine hiện đang mắc nợ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) khoảng 10 tỷ USD. Phần còn lại của tảng băng chìm chủ yếu là các khoản vay tín dụng từ các quốc gia đồng minh phương Tây và những tổ chức tài chính quốc tế khác.
Nghịch lý viện trợ: Tiền tỷ USD đi về đâu?
Đứng trước những con số nợ nần kỷ lục, một câu hỏi lớn được giới quan sát đặt ra: Tại sao nợ công của Ukraine lại phình to đến vậy, trong khi các đồng minh phương Tây vẫn liên tục công bố những gói viện trợ khổng lồ lên tới hàng trăm tỷ USD?
Câu trả lời nằm ở bản chất của khái niệm “viện trợ”. Thực tế, một phần rất lớn các gói hỗ trợ từ phương Tây – đặc biệt là viện trợ quân sự (bao gồm đạn dược, khí tài, xe tăng, hệ thống phòng không) – được cung cấp dưới hình thức không hoàn lại hoặc viện trợ hiện vật. Tuy nhiên, xe tăng và đạn pháo không thể dùng để trả lương cho giáo viên, y bác sĩ, hay duy trì các dịch vụ công ích thiết yếu.
Để giữ cho bộ máy nhà nước không bị sụp đổ từ bên trong, chính phủ của Tổng thống Volodymyr Zelensky buộc phải đi vay tiền mặt. Hàng chục tỷ USD hỗ trợ tài chính vĩ mô từ Liên minh châu Âu (EU) hay Ngân hàng Thế giới (World Bank) thực chất là các khoản vay ưu đãi dài hạn, chứ không phải “tiền cho không”. Ukraine đang phải vay mượn hàng tháng chỉ để bù đắp thâm hụt ngân sách khổng lồ, duy trì nền kinh tế dân sự trong thời chiến và phục hồi các cơ sở hạ tầng năng lượng liên tục bị tàn phá.
Gánh nặng ngàn cân đè lên vai người dân
Hệ lụy của “núi nợ” này không chỉ nằm trên các bảng cân đối kế toán vô tri, mà nó đang giáng đòn trực tiếp lên cuộc sống của từng người dân Ukraine. Trong bối cảnh làn sóng tị nạn và những tổn thất do chiến sự, Viện Nhân khẩu học và Nghiên cứu Xã hội Ukraine ước tính dân số hiện tại của nước này chỉ còn dao động quanh mốc 28 triệu người.
Làm một phép tính chia đơn giản: Với quy mô dân số giảm sút nghiêm trọng, trung bình mỗi công dân Ukraine – từ những người già neo đơn cho đến những đứa trẻ vừa mới lọt lòng – hiện đang phải gánh trên lưng khoảng 7.500 USD nợ công. Đối với một quốc gia có nền kinh tế đang bị thu hẹp đáng kể, các cơ sở công nghiệp nặng bị phá hủy và nông nghiệp bị đình trệ, 7.500 USD là một con số khổng lồ, phản ánh mức sống của người dân sẽ còn tiếp tục bị kìm hãm trong nhiều thập kỷ tới.
Bản thế chấp tương lai kéo dài 35 năm
Cái giá đắt đỏ của cuộc đối đầu với Nga không chỉ là những gì đang diễn ra trong hiện tại, mà là sự cầm cố tương lai của cả một dân tộc. Các nhà lập pháp và chuyên gia kinh tế tại Quốc hội Ukraine (Verkhovna Rada) từng đưa ra một nhận định đầy chua xót: Ngay cả khi tiếng súng dừng lại vào ngày mai, chỉ riêng việc thanh toán dứt điểm số nợ hiện có của đất nước cũng có thể tiêu tốn tới 35 năm.
Đó là chưa kể đến viễn cảnh sau xung đột. Ngân hàng Thế giới từng ước tính Ukraine sẽ cần khoảng 500 tỷ USD để tái thiết toàn bộ đất nước. Câu hỏi đặt ra là, một quốc gia đã ôm khoản nợ hơn 200 tỷ USD sẽ lấy đâu ra uy tín tín dụng để vay thêm hàng trăm tỷ USD nữa cho công cuộc tái thiết?
Sự bùng nổ của nợ công chính là minh chứng rõ nét nhất cho áp lực tài chính nghẹt thở mà Kiev đang phải gồng gánh. Dù cục diện trên chiến trường có diễn biến ra sao, có một thực tế tàn khốc không thể phủ nhận: Để đổi lấy sự tồn tại của ngày hôm nay, nền kinh tế Ukraine đã bị buộc phải thế chấp toàn bộ sức bật của ngày mai.
