Mỹ nói đã kết thúc, nhưng chiến sự Iran vẫn âm ỉ: Sự thật là gì?
Ngày 1/5/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chính thức gửi thư tới Quốc hội Mỹ tuyên bố rằng cuộc xung đột quân sự với Iran đã “chấm dứt”. Theo nội dung lá thư, ông Trump khẳng định thỏa thuận ngừng bắn bắt đầu từ ngày 7/4 hiện vẫn đang có hiệu lực và không có thêm bất kỳ cuộc giao tranh trực tiếp nào giữa lực lượng hai nước kể từ thời điểm đó. Ông chủ Nhà Trắng nhấn mạnh rằng các hành động thù địch khởi nguồn từ ngày 28/2 đã khép lại nhờ vào các nỗ lực ngoại giao và quân sự.
Tuy nhiên, tuyên bố này đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ giới phân tích và các nhà lập pháp tại Washington. Mặc dù các cuộc tấn công trực diện quy mô lớn đã tạm lắng, nhưng Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa hải quân nghiêm ngặt đối với các cảng của Iran. Gần đây nhất, một vụ va chạm quân sự đã xảy ra gần eo biển Hormuz khi tàu Mỹ nã pháo cảnh cáo một tàu hàng mang cờ Iran với cáo buộc vi phạm lệnh phong tỏa.
Tại Washington, các nghị sĩ Đảng Dân chủ cho rằng tuyên bố “chấm dứt chiến tranh” của Tổng thống có thể là một động thái chính trị nhằm lách Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh năm 1973 (vốn quy định Tổng thống phải được Quốc hội cho phép nếu muốn kéo dài hoạt động quân sự quá 60 ngày). Trong khi đó, phía Iran, thông qua các quan chức quân sự cấp cao, vẫn bày tỏ sự hoài nghi và duy trì tình trạng báo động cao, sẵn sàng đáp trả nếu có biến cố mới xảy ra.
Diễn biến mới nhất trong quan hệ Mỹ – Iran đang đặt thế giới vào một trạng thái kỳ vọng xen lẫn thận trọng. Việc tuyên bố chấm dứt xung đột, dù dưới hình thức nào, cũng mở ra một cơ hội quý báu cho đối thoại ngoại giao, nhưng để thực sự đạt được nền hòa bình bền vững, các bên vẫn còn một chặng đường dài phía trước.
Điểm tích cực nhất trong thông điệp của Tổng thống Mỹ là sự thừa nhận giá trị của lệnh ngừng bắn. Sau những tuần giao tranh căng thẳng bắt đầu từ cuối tháng 2, việc cả Washington và Tehran chấp nhận giữ im lặng về mặt súng đạn trong suốt gần một tháng qua là minh chứng cho thấy cả hai phía đều nhận thức được cái giá quá đắt của một cuộc chiến tranh toàn diện. Đối với cộng đồng quốc tế, một Trung Đông ổn định là điều kiện tiên quyết để đảm bảo an ninh năng lượng và dòng chảy thương mại toàn cầu. Tuyên bố của ông Trump, dù còn nhiều tranh cãi về mặt pháp lý tại Mỹ, vẫn là một thông điệp mạnh mẽ về mong muốn ưu tiên giải pháp thỏa thuận hơn là đối đầu quân sự.
Cần nhìn nhận vấn đề qua lăng kính của Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh năm 1973. Đây là công cụ quan trọng để Quốc hội Mỹ kiểm soát quyền lực của cơ quan hành pháp trong việc điều động quân đội. Việc thời hạn 60 ngày (kể từ khi xung đột bắt đầu vào 28/2) kết thúc đúng vào ngày 1/5 đã tạo ra một áp lực pháp lý rất lớn lên Nhà Trắng.
Tuyên bố “chấm dứt xung đột” giúp Tổng thống tránh được việc phải xin phép Quốc hội – nơi vốn đang có sự chia rẽ sâu sắc giữa hai đảng về chính sách đối ngoại. Tuy nhiên, góc nhìn tích cực ở đây là chính những ràng buộc về mặt pháp trị này đã buộc nhà lãnh đạo phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn về việc duy trì xung đột, từ đó thúc đẩy các phương án đàm phán thay thế.
Sự hiện diện của hai nhóm tác chiến tàu sân bay cùng lệnh phong tỏa hải quân cho thấy “trạng thái bình thường mới” giữa Mỹ và Iran hiện nay không phải là hòa bình hoàn toàn mà là một trạng thái răn đe tích cực. Việc Iran đề xuất gác lại vấn đề hạt nhân để thảo luận sau, dù chưa làm hài lòng phía Mỹ, nhưng vẫn cho thấy Tehran đã sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán.
Rào cản lớn nhất hiện nay chính là “khủng hoảng lòng tin”. Như lời quan chức quân đội Iran Mohammad Jafar Asadi đã nêu, Tehran lo ngại về tính cam kết của Mỹ. Ngược lại, Washington cũng cần những đảm bảo chắc chắn về an ninh khu vực từ phía Iran. Để phá vỡ tảng băng này, cần có những bước đi nhỏ, cụ thể để xây dựng lòng tin, chẳng hạn như giảm nhẹ các biện pháp phong tỏa y tế hoặc hàng hóa thiết yếu để đổi lấy các cam kết minh bạch hơn từ phía Iran.
Trong bối cảnh quan hệ song phương Mỹ – Iran luôn trong tình trạng “bên bờ vực”, vai trò của các trung gian quốc tế và các tổ chức đa phương trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một thỏa thuận “vĩnh viễn” như kỳ vọng của ông Trump không thể chỉ dựa trên sức mạnh quân sự mà cần một khung khổ pháp lý quốc tế vững chắc, nơi các lợi ích của cả hai phía đều được tôn trọng và giám sát bởi các bên thứ ba khách quan.
Cuộc chiến Mỹ – Iran có thể chưa thực sự kết thúc theo nghĩa tuyệt đối, nhưng những gì đang diễn ra cho thấy một giai đoạn mới của sự kiềm chế. Tuyên bố của Tổng thống Mỹ là một bước đi chiến thuật chứa đựng nhiều mục đích, nhưng nó cũng phản ánh thực tế rằng đối thoại luôn là con đường duy nhất dẫn đến kết quả bền vững. Đối với độc giả yêu chuộng hòa bình, việc súng đạn tạm ngừng reo là một khởi đầu tốt đẹp. Hy vọng rằng, thay vì những kế hoạch không kích mới, các nhà lãnh đạo sẽ dành thời gian này để xây dựng những cây cầu ngoại giao, vì sự ổn định không chỉ của Trung Đông mà của cả thế giới.
