Mới đây, dư luận xã hội không khỏi bàng hoàng và xót xa trước một video ghi lại cảnh bạo lực học đường xảy ra tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở (TH&THCS) Thuận Hóa, thuộc tỉnh Quảng Trị. Đoạn clip ngắn nhưng lột tả trần trụi một thực trạng nhức nhối: một nam sinh nhỏ thó bị nhóm bạn đồng trang lứa dồn vào góc tường, liên tục chịu những cú sút dã man vào vùng mặt và đầu mặc cho em gào khóc, ôm đầu van xin trong bất lực.
Hình ảnh từ các lát cắt video cho thấy bối cảnh sự việc diễn ra ngay tại khu vực khuôn viên trường học, nơi các học sinh vẫn đang khoác trên mình bộ đồng phục áo vàng của nhà trường. Một nam sinh liên tục có những hành vi hung hãn, dùng chân sút thẳng vào mặt bạn học. Đáng buồn hơn, xung quanh trận đòn hội đồng ấy không hề có sự can ngăn hiệu quả. Thay vào đó là thái độ thờ ơ, thậm chí có cả những tiếng cười đùa, cổ vũ vô cảm từ một vài học sinh chứng kiến. Một số em khác đứng từ xa dùng điện thoại ghi hình lại sự việc thay vì tìm kiếm sự trợ giúp từ thầy cô giáo hay người lớn.
Bạo lực học đường không phải là một đề tài mới, nhưng mỗi khi một thước phim bạo lực được công bố, nó lại giáng một đòn mạnh vào niềm tin của xã hội đối với môi trường giáo dục an toàn. Nhìn vào những cú sút liên tiếp vào mặt đứa trẻ đang khóc nghẹn, góc nhìn báo chí cần đi xa hơn sự phẫn nộ nhất thời để phân tích sâu sắc về bối cảnh, tâm lý và những khoảng trống trong việc quản trị ứng xử học đường hiện nay.
Sự nguy hiểm của hội chứng “khán giả vô cảm”
Trong vụ việc này, điều đáng sợ không chỉ dừng lại ở hành vi bạo lực của học sinh trực tiếp ra tay, mà còn nằm ở sự im lặng và dửng dưng của các “khán giả nhí” xung quanh. Khoa học tâm lý gọi đây là “hiệu ứng người ngoài cuộc” (bystander effect) – khi có càng nhiều người chứng kiến, trách nhiệm giải cứu càng bị phân tán và người ta càng có xu hướng đứng yên nhìn.
Khi các em chọn cách đứng xem, cười đùa hoặc rút điện thoại ra quay clip như một trò giải trí thay vì chạy đi báo cáo giám thị, đó là dấu hiệu báo động đỏ về sự lệch chuẩn trong nhận thức và lòng trắc ẩn. Trường học không chỉ dạy kiến thức, trường học phải là nơi rèn luyện sự thấu cảm. Nếu học sinh thấy bạn mình bị tổn thương mà không có phản ứng tự vệ mang tính chính nghĩa, chúng ta đang đối mặt với một thế hệ trẻ bị chai sạn cảm xúc trước nỗi đau của người khác.
Lối thoát nào cho những xung đột tuổi dậy thì?
Học sinh ở lứa tuổi THCS đang trải qua giai đoạn khủng hoảng tâm sinh lý mạnh mẽ. Các em có xu hướng khẳng định cái tôi cá nhân, dễ bị kích động và thường giải quyết mâu thuẫn bằng nắm đấm thay vì đối thoại. Tuy nhiên, bạo lực không tự nhiên sinh ra. Nó thường là hệ quả của một chuỗi những dồn nén tâm lý, sự ảnh hưởng từ phim ảnh, game bạo lực hoặc chính từ môi trường sống thiếu đi sự hòa nhã.
Chúng ta thường có thói quen giải quyết phần ngọn: Khi sự việc xảy ra, nhà trường lập hội đồng kỷ luật, hạ hạnh kiểm, đình chỉ học tập, học sinh viết bản kiểm điểm. Nhưng liệu sau thời gian đình chỉ học, những đứa trẻ mang tâm lý hung hãn có thực sự thay đổi, hay chúng sẽ càng trở nên bất cần và oán hận hơn? Liệu nạn nhân sau khi được bảo vệ lúc đó có rũ bỏ được nỗi sợ hãi ám ảnh mỗi khi bước chân qua cổng trường?
Để xây dựng một môi trường giáo dục tích cực và lành mạnh, loại bỏ hoàn toàn các yếu tố tiêu cực từ bạo lực, hệ thống giáo dục và gia đình cần phối hợp đồng bộ trên 3 trục cốt lõi:
-
Chủ động tham vấn tâm lý học đường: Phòng tham vấn tâm lý trong các trường học hiện nay đa số vẫn mang tính hình thức. Cần có các chuyên gia tâm lý thực thụ để lắng nghe, nhận diện sớm những học sinh có xu hướng bạo lực hoặc những em đang là nạn nhân của sự cô lập, bắt nạt ngầm trước khi mâu thuẫn đẩy lên thành đòn roi.
-
Giáo dục kỹ năng ứng phó với bạo lực: Học sinh cần được trang bị kỹ năng cứng: Khi bị bắt nạt thì phải làm gì? Khi thấy bạn bị đánh thì phải tìm ai giúp đỡ? Nhà trường cần thiết lập các hòm thư góp ý trực tuyến ẩn danh, các đường dây nóng bảo vệ học sinh để các em dám lên tiếng mà không sợ bị trả thù.
-
Bộ lọc từ gia đình: Cha mẹ không thể khoán trắng con cái cho nhà trường. Sự thấu hiểu, kiểm soát khung giờ sử dụng mạng xã hội và định hướng các nội dung nhân văn, lành mạnh tại nhà chính là liều vắc-xin tốt nhất định hình nên nhân cách của một đứa trẻ.
Vụ việc tại Quảng Trị một lần nữa là hồi chuông cảnh tỉnh sâu sắc. Việc xử lý kỷ luật những cá nhân sai phạm là điều bắt buộc để răn đe, nhưng mục tiêu tối thượng của giáo dục là chuyển hóa và chữa lành. Mong rằng sau những xót xa và phẫn nộ, chúng ta – những người lớn, các nhà giáo dục và bậc làm cha làm mẹ – sẽ nhìn nhận vấn đề một cách thấu đáo hơn để cùng chung tay xây dựng những ngôi trường thực sự hạnh phúc, nơi mỗi ngày đến trường của các em là một ngày an tâm và ngập tràn tình yêu thương.
