Bước sang năm thứ năm của cuộc xung đột tại Ukraine, một trong những năng lực đáng kinh ngạc nhất của Nga không chỉ là việc duy trì sản xuất vũ khí để chống chọi với các lệnh trừng phạt phương Tây, mà còn ở khả năng bổ sung liên tục lực lượng tân binh. Đáng chú ý, Điện Kremlin đã làm được điều này mà chưa cần phải tiến hành thêm bất kỳ một đợt tổng động viên bắt buộc quy mô lớn nào kể từ mùa thu năm 2022.
Đòn bẩy kinh tế khổng lồ: Biến nhập ngũ thành cơ hội đổi đời
Trong khi nhiều nhà phân tích phương Tây từng dự đoán Nga sẽ nhanh chóng rơi vào trạng thái “mệt mỏi chiến tranh”, thực tế lại cho thấy Moscow vẫn duy trì được nguồn quân bổ sung ổn định từ 25.000 đến 30.000 người mỗi tháng. Bí quyết cốt lõi nằm ở việc chính quyền Tổng thống Vladimir Putin đã áp dụng một mô hình “động viên mềm”, sử dụng đòn bẩy tài chính với quy mô chưa từng có.
Chính phủ trung ương và các địa phương tại Nga đang liên tục đua nhau nâng mức thưởng nhập ngũ. Tại các vùng giàu tài nguyên như Khanty-Mansi hay Yamalo-Nenets, mức thưởng ký hợp đồng có thể lên tới 4 – 4,5 triệu rúp (khoảng hơn 1 tỷ VNĐ). Bên cạnh đó, lính hợp đồng còn nhận được mức lương hằng tháng dao động từ 200.000 đến 300.000 rúp, chưa tính các khoản phụ cấp tác chiến vô cùng hậu hĩnh. Đối với nam giới ở các vùng ven hay lao động phổ thông, đây là khối tài sản mà họ khó lòng kiếm được trong suốt nhiều năm làm việc bình thường.
Đặc biệt, vào ngày 26/5, Tổng thống Putin đã ký một sắc lệnh mang tính đột phá: Cho phép xóa các khoản nợ quá hạn lên tới 10 triệu rúp đối với những người ký hợp đồng quân sự. Trong bối cảnh áp lực nợ tiêu dùng và vay mua nhà tăng cao, chính sách này được giới chuyên gia đánh giá là một “đòn đánh trúng tâm lý”, biến quân đội thành một cỗ máy tái phân phối tài sản, giúp những người đang gặp bế tắc về tài chính tìm thấy con đường “thoát hiểm” nhanh chóng.
Lời giải từ các nhà tù và dòng người nhập cư
Ngoài đòn bẩy kinh tế, các ưu đãi pháp lý cũng là “chìa khóa” giúp Nga tiếp cận những nguồn nhân lực đặc biệt. Theo giới quan sát, Bộ Quốc phòng Nga đã tiếp quản và chuẩn hóa cơ chế tuyển mộ từ các nhà tù (trước đây do lực lượng Wagner thực hiện). Hàng loạt phạm nhân đã chọn chiến trường như một cơ hội duy nhất để được miễn hoặc giảm án, đổi lấy tự do sau khi hoàn thành nghĩa vụ.
Không dừng lại ở nguồn lực nội địa, Nga còn đẩy mạnh chiến lược vươn vòi tuyển mộ ra quốc tế. Đích ngắm là lực lượng lao động nhập cư từ các quốc gia Trung Á (như Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan) và các nước đang phát triển tại châu Phi, châu Á. Lời mời chào hấp dẫn nhất dành cho nhóm này không chỉ là tiền bạc, mà là tấm hộ chiếu mang quốc tịch Nga. Thủ tục nhập tịch cho những người nước ngoài phục vụ quân đội được tinh giản tối đa, mở ra cơ hội định cư cho cả gia đình họ. Giới phân tích nhận định đây là “một mũi tên trúng hai đích”: Vừa giải quyết bài toán quân số trên chiến trường, vừa bổ sung nhân lực để đối phó với xu hướng già hóa dân số trong nước.
“Hợp đồng xã hội thời chiến” và những áp lực tiềm ẩn
Tất cả những chính sách trên được đúc kết thành một khái niệm mới: “Hợp đồng xã hội thời chiến”. Đi kèm với tiền bạc là những đãi ngộ xã hội vượt trội. Con cái của quân nhân được ưu tiên đặc biệt khi thi đại học; gia đình được hỗ trợ toàn diện về y tế, giao thông; và đặc biệt là chương trình “Thời đại của các anh hùng” nhằm đưa các cựu binh tham chiến vào làm việc trong bộ máy hành chính và chính trị địa phương. Truyền thông nhà nước Nga cũng liên tục tái định vị hình ảnh người lính, từ sự hy sinh truyền thống chuyển sang hình tượng “người hùng công nghệ” để thu hút giới trẻ.
Tuy nhiên, việc duy trì một “thị trường lao động quân sự” khổng lồ như vậy cũng tiềm ẩn những rủi ro lớn về dài hạn. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) và các nhà kinh tế học cảnh báo rằng, việc dồn quá nhiều nguồn lực quốc gia để mua lấy nhân lực phục vụ chiến tranh đang tạo ra gánh nặng tài khóa khổng lồ.
Mặc dù tốc độ tuyển quân có dấu hiệu chậm lại vào đầu năm 2026 và chi phí ngày càng đắt đỏ, song cho đến thời điểm hiện tại, chiến lược của Điện Kremlin vẫn đang chứng minh được tính hiệu quả. Bằng sự kết hợp khéo léo giữa lợi ích vật chất, quyền lợi xã hội và kiểm soát truyền thông, Nga vẫn đang duy trì ổn định được cỗ máy chiến tranh khổng lồ của mình mà không cần dùng đến các biện pháp ép buộc dễ gây ra làn sóng phản kháng trong xã hội.
