Triển vọng về các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột tại Đông Âu đang xuất hiện những diễn biến mang tính bước ngoặt. Trong khi Nga bày tỏ kỳ vọng sớm nối lại các cuộc tiếp xúc ngoại giao, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky lại vừa đưa ra một điều kiện chưa từng có: Yêu cầu châu Âu phải tham gia đàm phán với tư cách là đồng minh của Kiev, thay vì đóng vai trò trung gian hòa giải trung lập.
Nước cờ gạt bỏ sự “trung lập” của châu Âu
Vào ngày 9/6, trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh nhóm Bắc Âu – Baltic 8, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã có một bài phát biểu mang tính định hình lại cấu trúc của bất kỳ cuộc đàm phán hòa bình nào trong tương lai. Đoạn video được phát trên kênh YouTube chính thức của Văn phòng Tổng thống Ukraine đã truyền tải một thông điệp vô cùng rõ ràng tới các đồng minh cựu lục địa.
Theo nhà lãnh đạo Kiev, nếu một bàn đàm phán với Nga được thiết lập, các quốc gia châu Âu bắt buộc phải có mặt. Tuy nhiên, ông Zelensky thẳng thừng bác bỏ kịch bản châu Âu sẽ sắm vai “người phán xử” đứng giữa.
“Châu Âu nên có mặt trong mọi cuộc đàm phán. Châu Âu không thể chỉ là bên trung gian, bởi châu Âu đang đứng về phía chúng tôi,” ông Zelensky tuyên bố đanh thép. Nhà lãnh đạo Ukraine lập luận rằng, nguyên tắc cốt lõi của một trung gian hòa giải là phải duy trì được lập trường trung lập tuyệt đối. Với bối cảnh EU và các nước châu Âu đang viện trợ tài chính và quân sự mạnh mẽ cho Kiev suốt nhiều năm qua, sự “trung lập” đó đã không còn tồn tại. Do đó, châu Âu phải ngồi vào bàn đàm phán với tư thế của một liên minh sát cánh cùng Ukraine.
Tín hiệu từ Điện Kremlin và các kênh liên lạc ngầm
Ở phía bên kia chiến tuyến, giới chức Nga cũng đang có những toan tính riêng về vấn đề ngoại giao. Vài ngày trước phát biểu của ông Zelensky, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đã chia sẻ những góc nhìn đáng chú ý bên lề Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg (SPIEF) vào ngày 5/6.
Ông Peskov xác nhận rằng tiến trình đàm phán hiện đang rơi vào giai đoạn tạm ngừng, nhưng Moscow kỳ vọng sự bế tắc này sẽ sớm kết thúc để các cuộc tiếp xúc giữa các bên được nối lại. Điện Kremlin thừa nhận việc tìm kiếm một giải pháp toàn diện là vô cùng khó khăn do bản chất phức tạp và những lằn ranh đỏ chằng chịt của vấn đề. Dù vậy, một chi tiết đắt giá đã được ông Peskov tiết lộ: Dù đối đầu gay gắt trên mặt trận truyền thông và thực địa, Nga thực chất vẫn đang âm thầm duy trì liên lạc với Mỹ thông qua các kênh ngoại giao hiện có.
Lời hồi đáp từ Mỹ và sự bảo vệ của NATO
Sự phụ thuộc của Kiev vào Washington tiếp tục được thể hiện rõ nét qua câu chuyện về các hệ thống phòng không tiên tiến. Cũng trong ngày 9/6, báo Strana.ua dẫn lời ông Zelensky xác nhận rằng ông đã nhận được phản hồi chính thức từ Mỹ đối với yêu cầu khẩn thiết về việc cung cấp thêm vũ khí.
Ông Zelensky thừa nhận mục tiêu của mình khi gửi đề nghị là nhằm “chuyển sự chú ý của Mỹ từ Trung Đông sang tình hình tại Ukraine”. Mặc dù đã nhận được kết quả từ Washington, nhưng Tổng thống Ukraine từ chối tiết lộ chi tiết, chỉ nhấn mạnh rằng Kiev đang cần một lượng khổng lồ vũ khí chống tên lửa.
Tuy nhiên, mối quan hệ đồng minh này dường như đang vấp phải những khó khăn nhất định, đặc biệt là quanh “lá chắn thép” Patriot. Điều này được bộc lộ rõ trong một cuộc họp báo tại Kiev vào ngày 3/6. Khi một phóng viên của hãng tin Bloomberg đặt câu hỏi trực tiếp cho ông Zelensky về tiến triển đàm phán Patriot với Mỹ, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã bất ngờ cắt ngang và chủ động trả lời thay.
“Tôi có thể bắt đầu được không, bởi ở đây tôi phải lên tiếng bảo vệ nước Mỹ,” ông Rutte can thiệp. Tổng Thư ký NATO khẳng định niềm tin tuyệt đối rằng Washington đang “làm mọi điều có thể” để cung cấp tên lửa Patriot cho Ukraine. Động thái “đỡ lời” này của người đứng đầu NATO cho thấy những áp lực khổng lồ mà Mỹ đang phải gánh chịu trong việc san sẻ nguồn lực quân sự cho các đồng minh, cũng như nỗ lực của khối trong việc giữ gìn hình ảnh đoàn kết nội bộ trước sức ép đòi hỏi liên tục từ phía Kiev.
