Khối liên minh châu Âu (EU) đang đối mặt với một cơn sóng gió nội bộ mới xoay quanh vấn đề tài chính hỗ trợ Ukraine. Mặc dù khoản tiền 6,6 tỷ euro (tương đương 7,7 tỷ USD) từ Quỹ Hòa bình châu Âu (EFP) vừa được giải phóng, nhưng sự phản đối gay gắt từ phía Ba Lan đang đe dọa làm đóng băng nỗ lực viện trợ của Đức dành cho chính quyền Kiev.
Cơn bão 6,6 tỷ euro và lập trường cứng rắn của Ba Lan
Trong một diễn biến thể hiện rõ sự rạn nứt về mặt lợi ích cốt lõi giữa các đồng minh, chính phủ Ba Lan đã chính thức công khai sự phản đối đối với kế hoạch giải ngân của Đức.
Cụ thể, trả lời phỏng vấn trên đài phát thanh RMF 24 vào ngày 10/6, Thứ trưởng Quốc phòng Ba Lan Cezary Tomczyk đã có một tuyên bố vô cùng thẳng thắn và gay gắt: “Đó là tiền của chúng tôi”. Câu nói này đã gói gọn toàn bộ quan điểm của Warsaw trước đề xuất của Berlin về việc chuyển giao trọn vẹn gói 6,6 tỷ euro từ Quỹ EFP cho Ukraine.
Quỹ Hòa bình châu Âu (EPF) vốn được thiết lập từ năm 2021 với mục tiêu ban đầu là tài trợ cho các hoạt động quốc phòng và gìn giữ hòa bình của EU. Nguồn vốn này được hình thành dựa trên sự đóng góp trực tiếp từ các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, kể từ khi xung đột bùng phát ở Đông Âu, EFP đã bị “biến tướng” thành một cỗ máy hoàn trả tài chính, dùng để đền bù một phần chi phí cho các quốc gia EU đã tự bỏ tiền túi cung cấp vũ khí cho Kiev.
Khoản tiền 6,6 tỷ euro nói trên từng bị cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orban phong tỏa trong một thời gian dài. Sau khi Budapest thay đổi chính quyền, khoản tiền này được trả lại quyền quản lý cho Brussels. Tuy nhiên, thay vì phân bổ lại cho các quốc gia đã viện trợ (như Ba Lan mong muốn), Đức – với tư cách là quốc gia đóng góp lớn nhất vào quỹ – lại đề xuất chuyển toàn bộ số tiền này sang tay Ukraine.
Thứ trưởng Quốc phòng Đức Sebastian Hartmann kêu gọi các đối tác coi đây là một “cơ chế đoàn kết”. Tuy nhiên, ông Tomczyk của Ba Lan đã bác bỏ lập luận này, tố cáo EU đang “cố gắng thay đổi luật chơi” và khẳng định Warsaw sẽ chiến đấu để giành lại từng euro mà họ cho là mình xứng đáng được hoàn trả nhằm củng cố quân đội quốc gia.
Ukraine “khát” tiền mua phòng không nhưng khó thành hiện thực
Sự tranh giành nội bộ của EU diễn ra đúng vào thời điểm Ukraine đang khát khao nguồn tài chính hơn bao giờ hết. Vào ngày 2/6, ngay sau khi Nga tiến hành một chiến dịch không kích dữ dội vào thủ đô Kiev, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã lên tiếng kêu gọi EU lập tức sử dụng khoản tiền 6,6 tỷ euro vừa được “mở khóa” để mua khẩn cấp các hệ thống phòng không hiện đại của Mỹ.
Dù vậy, giới phân tích đánh giá tính khả thi của đề xuất này là vô cùng thấp. Tờ Kyiv Independent nhận định, trong bối cảnh các quốc gia thành viên EU (điển hình như Ba Lan) đang gặp áp lực kinh tế và cần bù đắp vào ngân sách quốc phòng đã bị thâm hụt sau nhiều đợt viện trợ, việc nhượng lại toàn bộ “miếng bánh” 6,6 tỷ euro cho Ukraine là điều khó có thể nhận được sự đồng thuận tuyệt đối.
Giọt nước tràn ly: Khi tài chính hòa quyện cùng bóng ma lịch sử
Việc Ba Lan cương quyết “đòi nợ” EU không chỉ thuần túy là vấn đề tài chính, mà nó còn bị thổi bùng lên bởi những mâu thuẫn lịch sử chưa thể hàn gắn với chính quyền Kiev.
Mặc dù Ba Lan luôn được đánh giá là một trong những điểm tựa vững chắc nhất của Ukraine kể từ đầu cuộc xung đột, nhưng mối quan hệ này đang trải qua những ngày tháng vô cùng lạnh nhạt. Gần đây nhất, một làn sóng phẫn nộ đã bùng lên trong lòng chính giới và dư luận Ba Lan khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky quyết định đặt tên một đơn vị đặc nhiệm theo tên Quân đội khởi nghĩa Ukraine (UPA).
Đối với người dân Ba Lan, UPA là một cái tên mang tính kích động và gợi lại những vết thương tột cùng đau đớn, bởi lực lượng này bị cáo buộc là những kẻ đã thực hiện các cuộc thảm sát đẫm máu nhắm vào người Ba Lan trong giai đoạn Thế chiến II. Việc Kiev liên tục có những hành động tôn vinh các biểu tượng gây tranh cãi này đã trực tiếp làm xói mòn lòng tin của Warsaw, khiến họ không còn mặn mà trong việc vô điều kiện nhượng bộ các lợi ích tài chính khổng lồ cho nước láng giềng.
