Cục diện an ninh tại khu vực Đông Âu đang bị đẩy lên một nấc thang căng thẳng mới khi những “lằn ranh đỏ” liên tục được vẽ lại. Trong một động thái nhằm làm rõ lập trường chiến lược, Moscow vừa chính thức lên tiếng giải thích lý do đằng sau quyết định triển khai các tổ hợp vũ khí mang đầu đạn chiến thuật đến quốc gia láng giềng Belarus. Động thái này không chỉ đơn thuần là một bước đi phòng thủ, mà còn là một ván bài địa chính trị nhằm thiết lập lại thế cân bằng quyền lực trước sự hiện diện ngày càng dày đặc của lực lượng NATO.
Lá chắn thép trên tuyến đầu biên giới phía Tây
Vào ngày 13/6, Bộ Ngoại giao Nga đã đưa ra một tuyên bố mang tính định hình cục diện an ninh khu vực, làm rõ vai trò của các khí tài chiến lược đang hiện diện tại lãnh thổ Belarus. Theo cơ quan ngoại giao này, Lực lượng Hiệp đồng Quân binh chủng Vùng cùng với các hệ thống phòng thủ hiện đại bậc nhất và các tổ hợp vũ khí chiến thuật mang đầu đạn đặc biệt đang tạo thành một lá chắn vững chắc. Mục tiêu cốt lõi của lá chắn này là che chắn một cách tin cậy cho toàn bộ tuyến biên giới phía Tây của Nhà nước Liên minh và Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO).
CSTO vốn là một liên minh phòng thủ khu vực quy tụ 6 quốc gia thuộc không gian hậu Liên Xô, bao gồm Nga, Armenia, Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan và Tajikistan. Tuy nhiên, trọng tâm của tuyên bố lần này nhắm trực diện vào trục Nga – Belarus. Moscow nhấn mạnh rằng việc triển khai lực lượng tại đây là một biện pháp bắt buộc nhằm tạo ra thế đối trọng tương xứng với quy mô quân đội Ukraine và đặc biệt là sự phình to của lực lượng NATO đang đóng quân tại các quốc gia láng giềng dọc sườn Đông châu Âu.
Trong bối cảnh tình hình an ninh toàn cầu đang trải qua những biến động dữ dội chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh, Nga và Belarus đã liên tục củng cố không gian phòng thủ chung. Những cuộc tập trận chung mang tính chất giả định các kịch bản đáp trả bằng vũ khí chiến lược liên tục được tổ chức, phát đi một thông điệp rõ ràng rằng không gian phòng thủ của Nhà nước Liên minh là bất khả xâm phạm.
Học thuyết 2024 và “chiếc ô bảo vệ” tuyệt đối từ Điện Kremlin
Sự hiện diện của các loại vũ khí có sức hủy diệt hàng loạt tại Belarus không phải là một quyết định bộc phát, mà nó đã được hợp pháp hóa thông qua các văn bản mang tính nền tảng của nhà nước Nga. Đáng chú ý nhất là sự ra đời của chính sách răn đe quốc gia sửa đổi được Điện Kremlin công bố vào năm 2024.
Học thuyết mới này đánh dấu một bước ngoặt chưa từng có khi chính thức đặt lãnh thổ Belarus dưới “chiếc ô bảo vệ” tuyệt đối của Nga. Theo đó, Moscow tuyên bố rõ ràng rằng bất kỳ một cuộc tấn công vũ trang nào nhắm vào lãnh thổ Belarus cũng sẽ bị coi là một hành vi xâm lược trực tiếp chống lại toàn bộ Nhà nước Liên minh. Điều này trao cho Moscow đặc quyền pháp lý để kích hoạt các biện pháp đáp trả ở mức độ cao nhất, bao gồm cả việc sử dụng kho vũ khí chiến lược để tiêu diệt các mối đe dọa.
Sự kiện triển khai này bắt nguồn từ năm 2023, sau những yêu cầu khẩn thiết từ phía Minsk khi họ cảm nhận rõ sức ép từ các chính sách cứng rắn của phương Tây. Tổng thống Nga Vladimir Putin từng khẳng định vào cuối năm ngoái rằng, ngoại trừ Belarus, Nga không hề có ý định triển khai các loại vũ khí tương tự ở bất kỳ quốc gia nào khác. Ông cũng tự tin tuyên bố lực lượng răn đe chiến lược của Nga hiện là lực lượng hiện đại và uy lực nhất thế giới. Minh chứng rõ nét nhất cho sức mạnh này là sự xuất hiện của hệ thống tên lửa siêu thanh Oreshnik mang đầu đạn phân hướng tại Belarus, một loại khí tài mà các hệ thống phòng thủ phương Tây hiện tại gần như không thể đánh chặn.
Thế kẹt của Minsk và vòng xoáy quân sự hóa Đông Âu
Quyết định chấp nhận trở thành tiền đồn đồn trú vũ khí chiến lược của Belarus phản ánh một thế kẹt địa chính trị sâu sắc. Có chung đường biên giới với cả Nga, Ukraine và ba quốc gia thành viên của liên minh NATO, Minsk luôn nằm trong thế “chảo lửa”.
Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko đã nhiều lần lên tiếng giải thích rằng đất nước của ông không còn lựa chọn nào khác ngoài việc gia tăng sức mạnh phòng thủ đến mức tối đa. Mối lo ngại lớn nhất của ông Lukashenko đến từ việc các nước châu Âu, đặc biệt là quốc gia láng giềng Ba Lan, đang tiến hành những chiến dịch xây dựng lực lượng vũ trang ở quy mô chưa từng thấy.
Sự nghi kỵ lẫn nhau đang đẩy khu vực này vào một vòng xoáy quân sự hóa nguy hiểm. Vào cuối tháng 4 vừa qua, truyền thông Ba Lan đã tiết lộ những thông tin gây chấn động rằng Warsaw và Paris đang bí mật lên kế hoạch cho các cuộc diễn tập chung quy mô lớn. Đáng lo ngại hơn, các kịch bản của cuộc tập trận này được cho là bao gồm cả việc mô phỏng các cuộc tấn công thông thường lẫn các đòn đánh chiến lược nhắm thẳng vào lãnh thổ Nga và Belarus.
Chuỗi hành động “ăn miếng trả miếng” này cho thấy bàn cờ Đông Âu đã không còn chỗ cho những nhượng bộ chính trị thông thường. Việc Nga chính thức hóa lý do đồn trú vũ khí tại Belarus không chỉ để trấn an đồng minh, mà còn là một nước cờ chiếu tướng, buộc NATO phải cân nhắc kỹ lưỡng mọi kịch bản can thiệp quân sự nếu không muốn đẩy toàn bộ khu vực vào một thảm kịch không thể vãn hồi.
