Giá dầu giảm tới 30%, mức mạnh nhất 6 năm: Nguyên nhân là gì?

Giá dầu giảm tới 30%, mức mạnh nhất 6 năm: Nguyên nhân là gì?

PHẦN 1: BẢN TIN THỊ TRƯỜNG – CÚ ĐẢO CHIỀU NGOẠN MỤC CỦA “VÀNG ĐEN” SAU ĐỈNH ĐIỂM CĂNG THẲNG

Thị trường năng lượng toàn cầu vừa chứng kiến một quý giao dịch đầy biến động với kết quả khiến nhiều nhà đầu tư ngỡ ngàng. Tình hình an ninh tại khu vực Trung Đông có dấu hiệu hạ nhiệt, kết hợp cùng năng lực tự điều chỉnh, thích ứng linh hoạt mang tính chiến lược của chuỗi cung ứng toàn cầu đã đẩy giá dầu thô rơi vào một đợt giảm giá sâu nhất kể từ năm 2020.

Theo ghi nhận từ các nguồn dữ liệu tài chính lớn như The OilPrice, giá dầu Brent tiêu chuẩn quốc tế hiện tại chỉ còn dao động quanh mốc 72 USD/thùng. Trong khi đó, tại thị trường Mỹ, giá dầu ngọt nhẹ WTI (West Texas Intermediate) cũng tụt sâu, được giao dịch sát ngưỡng 68 USD/thùng. Dù có một vài phiên hồi phục kỹ thuật ngắn ngủi vào những ngày cuối tháng, cả hai loại dầu chủ chốt này đều khép lại quý với mức sụt giảm tổng cộng lên tới gần 30%.

Số liệu chính thức từ sàn giao dịch ICE cho thấy, đây là đợt bán tháo và sụt giảm theo quý mạnh mẽ nhất của thị trường năng lượng trong vòng 6 năm qua, kể từ sau biến cố lịch sử do đại dịch Covid-19 gây ra. Nhìn lại lịch sử, vào quý I năm 2020, giá dầu Brent từng ghi nhận mức giảm kỷ lục lên tới 65,5% khi toàn thế giới bước vào các đợt phong tỏa nghiêm ngặt làm tê liệt ngành vận tải và sản xuất. Kể từ thời điểm đó, thị trường mới lại chứng kiến một làn sóng giảm giá trên diện rộng với quy mô lớn tương tự.

Xét theo các mốc thời gian ngắn hơn, đợt giảm giá này diễn ra tập trung và dồn dập nhất trong tháng 6 vừa qua. Chỉ trong vòng 4 tuần ngắn ngủi, giá dầu Brent đã đánh mất hơn 20% giá trị. Thị trường Mỹ cũng không nằm ngoài xu hướng khi giá dầu WTI ghi nhận mức giảm ròng khoảng 19% trong cùng khoảng thời gian này.

Sự đảo chiều đầy bất ngờ của thị trường bắt nguồn từ những chuyển biến tích cực trên bàn cờ ngoại giao quốc tế. Giữa tháng 6, Mỹ và Iran đã chính thức đặt bút ký kết một bản ghi nhớ nhằm tái khởi động các cuộc đàm phán ngoại giao, hướng tới một thỏa thuận hòa bình toàn diện trước thời điểm tháng 8. Động thái hạ nhiệt mang tính chiến lược này đã lập tức xua tan tâm lý lo ngại về một cuộc khủng hoảng nguồn cung dầu mỏ quy mô lớn tại khu vực Vùng Vịnh. Hiện tại, mức giá của cả Brent và WTI đều đã quay về đúng quỹ đạo giao dịch ổn định tương đương với giai đoạn trước ngày 28/2 – thời điểm xung đột bùng phát. Việc thị trường nhanh chóng xóa sạch các khoản thặng dư rủi ro địa chính trị là minh chứng cho thấy giới đầu tư đã lấy lại niềm tin vào việc lưu thông an toàn của các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz.

Bên cạnh yếu tố ngoại giao, đợt giảm giá này còn phản ánh một thực tế: Thị trường năng lượng đã xây dựng được một hệ thống tự vệ và thích ứng cực tốt trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Chuyên gia phân tích Edward Meir tại Marex nhận định trên MarketWatch rằng, thị trường đã làm rất tốt công việc bù đắp lượng dầu thiếu hụt nhờ nguyên lý: “Bất cứ khi nào xuất hiện một điểm nghẽn nguồn cung, các bên liên quan sẽ tìm ra giải pháp để vượt qua nó”.

Cụ thể, để giảm thiểu sự phụ thuộc vào eo biển chiến lược Hormuz, hàng loạt quốc gia sản xuất dầu lớn đã chủ động đa dạng hóa phương thức vận chuyển. Saudi Arabia đã tăng tối đa công suất dòng chảy thông qua hệ thống đường ống nội địa trên đất liền. Cùng lúc đó, UAE và Oman cùng lên kế hoạch chi tiết nhằm mở rộng các tuyến đường ống chiến lược, hướng ra các cảng biển bên ngoài để né hoàn toàn điểm nghẽn hàng hải này. Ở một diễn biến khác, Iraq cũng linh hoạt chuyển dịch một phần sản lượng xuất khẩu của mình qua tuyến đường ống chạy qua Thổ Nhĩ Kỳ, giúp dòng chảy năng lượng ra thế giới không bị gián đoạn.

Ở chiều ngược lại, sự suy giảm trong nhu cầu tiêu thụ toàn cầu cũng là một lực đẩy quan trọng kéo giá dầu đi xuống. Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất hành tinh – đã chủ động cắt giảm mạnh sản lượng mua vào ngay từ khi xung đột nổ ra. Bên cạnh đó, việc giá dầu duy trì ở mức quá cao trong giai đoạn trước đó đã vô tình triệt tiêu một phần nhu cầu tiêu dùng thực tế tại khu vực châu Á. Hàng loạt hãng hàng không buộc phải cắt giảm, hủy bỏ các chuyến bay thương mại; các quốc gia áp dụng biện pháp phân phối năng lượng theo định mức và điều chỉnh tăng thuế nhập khẩu dầu thô. Việc một số nền kinh tế lớn tiến hành xả kho dự trữ dầu mỏ khẩn cấp cũng góp phần giải tỏa áp lực thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn.

Mặc dù xu hướng giảm giá này mang lại nhiều tín hiệu tích cực cho nền kinh tế toàn cầu, các chuyên gia quốc tế vẫn đưa ra những góc nhìn thận trọng. Ông Warren Patterson, Trưởng bộ phận Chiến lược Hàng hóa tại ngân hàng ING, nhận định giới giao dịch có thể đang quá lạc quan khi đánh đồng một lệnh ngừng bắn tạm thời với một nền hòa bình lâu dài. Khi giá dầu Brent rơi về vùng 70 USD/thùng, thị trường gần như đã bỏ qua các rủi ro địa chính trị, dù tình hình Trung Đông vẫn ẩn chứa rất nhiều biến số khó lường.

Sự lạc quan này cũng khiến các định chế tài chính lớn đồng loạt hạ dự báo giá dầu. Morgan Stanley vừa điều chỉnh giảm dự báo giá dầu Brent trong quý IV từ mức 80 USD xuống còn 75 USD/thùng. Theo chuyên gia Alex Kuptsikevich của FxPro, nếu tình hình không có thêm các bước leo thang mới, giá dầu Brent sẽ tiếp tục chịu áp lực giảm khi nguồn cung từ Trung Đông phục hồi ổn định và sản lượng của Iran gia tăng sau khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Dù vậy, thị trường vẫn có một bệ đỡ vững chắc nếu các quốc gia tận dụng thời điểm giá thấp này để đẩy mạnh việc mua vào nhằm bổ sung các kho dự trữ chiến lược quốc gia. Trong ngắn hạn, cục diện thị trường sẽ chịu sự chi phối trực tiếp bởi tiến trình đàm phán Mỹ – Iran, tiến độ lưu thông qua eo biển Hormuz và các quyết sách về sản lượng của liên minh OPEC+.

PHẦN 2:  KHẢ NĂNG “TỰ CHỮA LÀNH” CỦA THỊ TRƯỜNG VÀ BÀI HỌC VỀ SỰ LINH HOẠT TRONG KỶ NGUYÊN MỚI

1. Sự trưởng thành của cấu trúc kinh tế toàn cầu trước các cú sốc địa chính trị

Nhìn vào cú đảo chiều giảm giá tới 30% của giá dầu trong quý vừa qua, điều đầu tiên chúng ta nhận thấy không phải là sự suy yếu của ngành năng lượng, mà là sự trưởng thành vượt bậc của hệ thống vận hành kinh tế toàn cầu.

Trong quá khứ, mỗi khi Trung Đông – “trái tim” của ngành dầu mỏ thế giới – có tiếng súng hay những tuyên bố căng thẳng, giá dầu ngay lập tức sẽ dựng đứng, kéo theo bóng ma lạm phát đè nặng lên vai người tiêu dùng toàn cầu. Bài học từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong thế kỷ XX đã cho thấy các nền kinh tế dễ bị tổn thương như thế nào trước các rủi ro địa chính trị. Thế nhưng, câu chuyện của năm 2026 lại đi theo một kịch bản hoàn toàn khác.

Khi eo biển Hormuz – nơi lưu thông của 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu – đối mặt với nguy cơ bị phong tỏa, chuỗi cung ứng không còn rơi vào trạng thái hoảng loạn thụ động. Việc các quốc gia như Saudi Arabia, UAE, Oman hay Iraq nhanh chóng kích hoạt và mở rộng các tuyến đường ống trên đất liền, chuyển hướng dòng chảy qua Thổ Nhĩ Kỳ đã chứng minh một tư duy quản trị rủi ro cực kỳ xuất sắc. Hệ thống kinh tế thế giới hiện nay đã tự xây dựng cho mình những “mạch máu dự phòng”. Khả năng thích ứng này cho thấy thế giới đang dịch chuyển từ một cấu trúc chuỗi cung ứng tập trung, dễ tổn thương sang một mô hình chuỗi cung ứng đa cực, linh hoạt và có độ đàn hồi cao.

2. Cơ chế tự điều tiết của thị trường: Khi giá cao tự tìm cách “tiêu diệt” chính mình

Một quy luật kinh tế kinh điển nhưng luôn đúng đã được thể hiện rõ nét trong đợt lao dốc này: Giải pháp tốt nhất cho giá cao chính là… giá cao.

Khi giá dầu bị đẩy lên các mức thặng dư rủi ro quá lớn trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, nó đã vô tình kích hoạt một cơ chế tự vệ từ phía người tiêu dùng. Tại khu vực châu Á, từ các hãng hàng không lớn cho đến người dân bình thường đều chủ động giảm bớt nhu cầu sử dụng. Việc Trung Quốc – đầu tàu tiêu thụ năng lượng – chủ động cắt giảm lượng hàng nhập khẩu là một đòn giáng mạnh vào tâm lý của các nhà đầu cơ.

Thị trường năng lượng ngày nay không còn là sân chơi độc quyền của những nhà cung cấp. Người tiêu dùng, thông qua hành vi tiết kiệm, chuyển đổi năng lượng và sự điều tiết vĩ mô của các chính phủ (như tăng thuế nhập khẩu, áp dụng định mức hay xả kho dự trữ chiến lược), đã tạo ra một lực đối trọng mạnh mẽ. Sự sụt giảm nhu cầu thực tế này, kết hợp với các thông tin ngoại giao tích cực từ cuộc đàm phán Mỹ – Iran, đã bóc tách hoàn toàn “lớp bong bóng rủi ro” ra khỏi giá dầu, đưa giá trị của “vàng đen” về đúng với bản chất cung – cầu thực tế của nó.

3. Góc nhìn tích cực cho nền kinh tế vĩ mô và đời sống người dân

Đối với độc giả và người tiêu dùng đại chúng, việc giá dầu thô lao dốc 30% là một thông tin mang tính định hướng tích cực rất lớn. Dầu mỏ là năng lượng đầu vào của hầu hết các ngành sản xuất, vận tải và logistics. Khi giá dầu giảm sâu và duy trì ở mức ổn định quanh ngưỡng 70 USD/thùng, áp lực lạm phát trên quy mô toàn cầu sẽ được giải tỏa đáng kể.

• Chi phí vận tải hạ nhiệt: Giá xăng dầu trong nước và quốc tế giảm trực tiếp giúp cắt giảm chi phí logistics, từ đó kéo giảm giá thành của các loại hàng hóa tiêu dùng, thực phẩm thiết yếu đến tay người dân.

• Kích thích sản xuất và du lịch: Ngành hàng không – vốn chịu tổn thương nặng nề bởi giá nhiên liệu – sẽ có cơ hội phục hồi mạnh mẽ hơn khi chi phí vận hành giảm xuống, gián tiếp thúc đẩy ngành du lịch và giao thương quốc tế.

• Không gian cho các chính sách tiền tệ: Khi áp lực lạm phát do chi phí đẩy được kiểm soát, các ngân hàng trung ương trên thế giới sẽ có thêm dư địa để nới lỏng chính sách tiền tệ, giữ lãi suất ở mức hợp lý để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đây là một chu kỳ phản hồi tích cực. Việc giá dầu giảm không phản ánh một cuộc suy thoái, mà nó là kết quả của một tiến trình tìm kiếm hòa bình thông qua ngoại giao và sự tối ưu hóa hệ thống vận hành của con người.

4. Cảnh báo về sự chủ quan và tầm quan trọng của chiến lược năng lượng dài hạn

Tuy nhiên, đứng dưới góc độ báo chí khách quan và trung lập, chúng ta không thể không lưu tâm đến những lời cảnh báo mang tính chiến lược của các chuyên gia từ ING hay Morgan Stanley. Thị trường tài chính thường có xu hướng phản ứng thái quá: Hoặc là quá hoảng loạn khi có tin xấu, hoặc là quá lạc quan khi có tin tốt.

Việc giá dầu Brent xóa sạch các khoản thặng dư rủi ro cho thấy các nhà giao dịch đang coi một “lệnh ngừng bắn tạm thời” như một “hòa bình vĩnh viễn”. Thực tế, địa chính trị Trung Đông luôn là một bàn cờ phức tạp với rất nhiều quân cờ ẩn số. Chỉ cần một bước đi sai lầm trong tiến trình đàm phán Mỹ – Iran trước tháng 8, hay một quyết định bất ngờ cắt giảm sản lượng từ liên minh OPEC+ nhằm cứu vãn giá dầu, cục diện có thể lập tức đảo chiều.

Do đó, khoảng lặng giá dầu hạ nhiệt hiện nay không phải là lúc để các quốc gia lơ là, mà chính là thời điểm vàng để hành động:

• Bổ sung kho dự trữ chiến lược: Như chuyên gia của FxPro đã gợi ý, đây là cơ hội không thể tốt hơn để các nước nhập khẩu ròng dầu thô đẩy mạnh mua vào, tích lũy năng lượng giá rẻ nhằm xây dựng “tấm đệm an toàn” cho các kịch bản bất ổn trong tương lai.

• Kiên định với lộ trình chuyển đổi xanh: Giá dầu giảm có thể làm giảm bớt tính cấp bách của việc tìm kiếm năng lượng thay thế trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nhìn về dài hạn, sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch vẫn luôn chứa đựng những rủi ro bất khả kháng. Việc tận dụng giai đoạn kinh tế ổn định nhờ giá dầu thấp để tiếp tục đầu tư vào năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, hydro) mới là chiến lược phát triển bền vững của một quốc gia tự chủ.

KẾT LUẬN

Cú sụt giảm 30% của giá dầu thô trong quý này là một minh chứng sống động cho thấy thế giới đang học được cách chung sống và vượt qua khủng hoảng một cách thông minh hơn. Không có điểm nghẽn nào là vĩnh viễn khi con người luôn tìm ra những lối đi mới. Bằng việc nhìn nhận sự kiện này dưới góc nhìn phân tích bối cảnh rộng lớn, chúng ta có quyền lạc quan vào sức chống chịu của nền kinh tế toàn cầu, đồng thời luôn giữ một tâm thế thận trọng, chuẩn bị kỹ lưỡng cho mọi biến số của tương lai.