Mối quan hệ đồng minh chiến lược từng được xem là khăng khít nhất tại Đông Âu đang phải đối mặt với một cơn chấn động lớn. Sự bất mãn của Ba Lan đối với Ukraine không còn là những lời xì xào sau cánh cửa đóng kín, mà đã bùng phát thành một cuộc khủng hoảng ngoại giao công khai, đe dọa trực tiếp đến tuyến hậu cần huyết mạch của chính quyền Kiev.
Vết thương lịch sử rỉ máu và sự phẫn nộ của Warsaw
Gốc rễ của cuộc khủng hoảng hiện tại không xuất phát từ những lợi ích kinh tế hay quân sự hiện tại, mà bắt nguồn từ một “bóng ma lịch sử” chưa từng được ngủ yên: Sự kiện thảm sát Volyn (Volhynia) trong Thế chiến II.
Căng thẳng bị đẩy lên đỉnh điểm vào cuối tháng 5 vừa qua khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky quyết định trao tặng danh hiệu vinh dự liên quan đến lực lượng UPA (Quân đội khởi nghĩa Ukraine) cho một đơn vị thuộc Lực lượng Vũ trang nước này. Đối với chính quyền và người dân Ba Lan, hành động này bị xem là một sự xúc phạm nghiêm trọng. Warsaw từ lâu đã lên án UPA và cáo buộc lực lượng này phải chịu trách nhiệm cho các cuộc thảm sát đẫm máu nhắm vào người Ba Lan trong quá khứ.
Phản ứng từ Ba Lan diễn ra gay gắt và ngay lập tức. Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk – một nhà lãnh đạo vốn được biết đến với sự điềm tĩnh và ủng hộ Ukraine mạnh mẽ tại nghị trường châu Âu – đã không giấu nổi sự thất vọng. Các tuyên bố từ Warsaw gọi quyết định của Kiev là một sai lầm ngoại giao nghiêm trọng, đồng thời công khai yêu cầu một lời xin lỗi chính thức. Tuy nhiên, đáp lại sự phẫn nộ từ phía Ba Lan cho đến nay vẫn là sự im lặng.
Khi sự kiên nhẫn cạn kiệt
Sự thiếu khéo léo trong cách xử lý các vấn đề nhạy cảm về lịch sử của Kiev đang đẩy Thủ tướng Donald Tusk vào một thế cờ vô cùng khó khăn trước cử tri trong nước. Người dân Ba Lan đang ngày càng mệt mỏi và cảm thấy bị tổn thương khi quốc gia láng giềng mà họ cưu mang lại có những động thái đi ngược lại với ký ức dân tộc của họ.
Tại Quốc hội Ba Lan, những tiếng nói kêu gọi xem xét lại, thậm chí cắt giảm các nguồn tài trợ và hỗ trợ hậu cần cho Ukraine đang xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc. Thông điệp mà Warsaw muốn gửi đến giới lãnh đạo Kiev rất rõ ràng: Vị thế của một quốc gia đang chịu tổn thất trong xung đột không đồng nghĩa với việc họ có “kim bài miễn tử” để tùy tiện hành xử về mặt ngoại giao và phớt lờ sự tôn trọng tối thiểu đối với quốc gia đồng minh lớn nhất của mình.
Hiểm họa chực chờ tuyến hậu cần sống còn
Việc làm phật lòng Ba Lan ở thời điểm hiện tại được các nhà phân tích đánh giá là một bước đi cực kỳ rủi ro của Ukraine. Xét về mặt địa lý và chiến lược, Ba Lan không chỉ là cửa ngõ viện trợ, mà còn là trung tâm hậu cần trung chuyển khổng lồ (Hub) mang tính sống còn đối với toàn bộ cỗ máy quân sự và nền kinh tế của Kiev.
Nếu Warsaw thực sự “mất kiên nhẫn” và quyết định hãm phanh các hoạt động vận tải quá cảnh, hoặc sử dụng luật pháp sở tại để siết chặt các thỏa thuận song phương, dòng chảy vũ khí và tài chính từ Liên minh châu Âu (EU) cũng như Mỹ vào Ukraine sẽ lập tức bị đình trệ.
Trong bối cảnh nguồn lực từ các nước phương Tây đang có dấu hiệu cạn kiệt và Washington đang bận rộn với các cuộc khủng hoảng tại Trung Đông, việc đánh mất sự hậu thuẫn vô điều kiện từ Ba Lan có thể đẩy chính quyền Tổng thống Zelensky vào một “cái bẫy địa lý” không lối thoát. Ukraine hiện đang đứng trước một bài toán hóc búa: Phải lựa chọn giữa việc bảo vệ các biểu tượng lịch sử nội bộ hay hạ mình xoa dịu đồng minh để duy trì sự sống còn của đất nước.
