Cánh cửa ngoại giao nhằm giải quyết cuộc xung đột tại Đông Âu dường như đang bị đóng sập hoàn toàn. Phản ứng trước bức thư ngỏ kêu gọi đàm phán từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và bản đề xuất 5 điều kiện của các nhà lãnh đạo châu Âu, giới chức cấp cao Nga đã đưa ra những thông điệp vô cùng cứng rắn. Moscow khẳng định rõ ràng: Kết cục của cuộc khủng hoảng này sẽ được quyết định trên chiến trường, chứ không phải bên bàn đàm phán.
“Chiến trường sẽ định đoạt tất cả”
Trong bối cảnh dư luận quốc tế đang dồn sự chú ý vào bức thư ngỏ của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gửi tới Điện Kremlin, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã chính thức lên tiếng vào ngày 8/6. Trái với kỳ vọng về một sự cởi mở ngoại giao, nhà ngoại giao hàng đầu của Moscow đã dập tắt mọi hy vọng về một cuộc đàm phán sắp diễn ra.
Phát biểu tại cuộc họp báo, ông Lavrov tuyên bố đanh thép: “Tôi không biết làm thế nào chúng ta có thể bàn về đàm phán trong bối cảnh này”. Theo ông, tương lai của cuộc xung đột hiện tại không phụ thuộc vào các văn bản ngoại giao hay những lời kêu gọi qua lại trên truyền thông, mà phụ thuộc hoàn toàn vào “hành động của những người hùng của chúng ta trên tiền tuyến”.
Sự cứng rắn của Ngoại trưởng Nga được củng cố bởi những diễn biến thực tế. Ông Lavrov đặt dấu hỏi lớn về tính chân thành và triển vọng của bất kỳ nỗ lực hòa bình nào khi mà Liên minh châu Âu (EU) vừa mới đạt được thỏa thuận tiếp tục cung cấp vũ khí chiến lược cho Kiev, thậm chí cho phép sử dụng để tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Theo quan điểm của Moscow, bức thư ngỏ của ông Zelensky dường như chỉ là một chiêu trò truyền thông được lan truyền nhằm thu hút sự chú ý, chứ không thể hiện một thiện chí đàm phán thực sự.
Điện Kremlin bác bỏ “5 điều kiện” của châu Âu
Không chỉ bác bỏ đề xuất từ Kiev, Nga cũng gạt phăng sáng kiến hòa bình do các nhà lãnh đạo châu Âu bảo trợ. Trước đó, vào ngày 7/6, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer và Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đưa ra một tuyên bố chung, phác thảo 5 điều kiện cho một “nền hòa bình công bằng và lâu dài”. Trong đó, phương Tây và Ukraine nhấn mạnh việc đóng băng giới tuyến hiện tại như một cơ sở thực tế nhất cho lệnh ngừng bắn.
Người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitry Peskov, đã lập tức phản pháo sáng kiến này. Ông chỉ ra sự mâu thuẫn sâu sắc trong chính sách của các nước châu Âu. “Tôi muốn chỉ ra rằng ông Macron, ông Starmer và ông Merz đều đang cố gắng nói về hòa bình. Đồng thời, họ cũng nhấn mạnh ý định hỗ trợ Ukraine sản xuất các loại vũ khí mới. Đây chẳng phải là sự mâu thuẫn trong tuyên bố của họ sao?”, ông Peskov lập luận.
Hơn nữa, quan điểm về lằn ranh ngừng bắn giữa hai bên vẫn là một vực thẳm. Trong khi Ukraine muốn đàm phán dựa trên giới tuyến hiện tại, Nga kiên quyết yêu cầu lực lượng Ukraine phải rút hoàn toàn khỏi một số khu vực ở vùng Donbass miền Đông như một điều kiện tiên quyết mang tính sống còn – một yêu cầu mà Kiev luôn thẳng thừng cự tuyệt.
Sự vắng bóng của Mỹ và bế tắc của người trung gian
Sự bế tắc trong quan hệ Nga – Ukraine càng trở nên trầm trọng hơn khi vai trò trung gian của Mỹ đang bị lu mờ. Kể từ tháng 2, các nỗ lực ngoại giao do Washington dẫn dắt đã rơi vào trạng thái “đóng băng” do chính quyền Mỹ phải dồn toàn lực tập trung cho điểm nóng xung đột với Iran tại khu vực Trung Đông.
Sự thiếu vắng tiếng nói từ bên kia đại dương đã buộc Kiev phải kêu gọi châu Âu bước lên đóng vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, việc tìm kiếm một nhà trung gian hòa giải đủ uy tín và được cả hai bên chấp thuận lại đi vào ngõ cụt. Moscow đã phát đi tín hiệu sẵn sàng để châu Âu tham gia tiến trình này, nhưng lại đưa ra đề xuất để cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroder đứng ra làm trung gian. Đề xuất này ngay lập tức bị chính phủ Ukraine và các nước EU bác bỏ kịch liệt do mối quan hệ cá nhân thân thiết trong quá khứ giữa ông Schroder và Tổng thống Putin.
Khép lại chuỗi đối đầu ngoại giao, chính Tổng thống Vladimir Putin đã đưa ra lời chốt hạ khi tuyên bố ông “không thấy có lý do gì để gặp” nhà lãnh đạo Ukraine. Ở chiều ngược lại, ông Zelensky kết luận rằng sự khước từ này là minh chứng rõ nhất cho việc Điện Kremlin không thực sự quan tâm đến việc chấm dứt xung đột. Với những lằn ranh đỏ không thể nhượng bộ từ cả hai phía, bàn cờ Đông Âu dự kiến sẽ còn chứng kiến những giai đoạn khốc liệt kéo dài.
