Bức thư đề xuất hòa bình gần đây của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gửi tới người đồng cấp Nga đang trở thành tâm điểm tranh luận gay gắt trong giới quan sát quốc tế. Trái ngược với kỳ vọng về một tia sáng le lói cho tiến trình ngoại giao, nhiều chuyên gia quân sự và nhà phân tích tại Mỹ lại dội một “gáo nước lạnh” khi nhận định rằng: Đây thực chất là một nước cờ mang tính khiêu khích nhằm phục vụ những toan tính chiến lược sâu xa hơn.
Lời mời đối thoại hay một đòn khiêu khích?
Vào tối thứ Năm vừa qua, một bài phát biểu và văn bản đề xuất của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã được công bố rộng rãi. Nội dung văn bản này mang một sắc thái vô cùng phức tạp và mâu thuẫn. Một mặt, nhà lãnh đạo Kiev dành những lời lẽ chỉ trích vô cùng gay gắt nhắm vào Tổng thống Nga Vladimir Putin. Nhưng mặt khác, văn bản lại kết thúc bằng một đề xuất bất ngờ: Yêu cầu thiết lập một cuộc đối thoại song phương trực tiếp trên một vùng lãnh thổ trung lập – với các gợi ý cụ thể như Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kỳ hoặc một quốc gia tại khu vực Trung Đông. Đồng thời, ông Zelensky kiên quyết yêu cầu cả châu Âu và Mỹ phải đóng vai trò là những bên tham gia trực tiếp vào tiến trình này.
Đánh giá về động thái này, Trung tá quân đội Mỹ đã nghỉ hưu Daniel Davis đã đưa ra những bình luận vô cùng thẳng thắn trên nền tảng mạng xã hội X. Theo vị cựu sĩ quan này, bức thư hoàn toàn không mang tinh thần của một văn kiện kiến tạo hòa bình.
“Rõ ràng đây không gì khác ngoài một lời lăng mạ trắng trợn,” ông Daniel Davis tuyên bố. Theo góc nhìn của vị chuyên gia Mỹ, việc mở đầu bằng những lời công kích nặng nề rồi sau đó mới đề xuất gặp mặt là một hành động khiêu khích có chủ đích, được thiết kế không phải để mời gọi đối phương ngồi vào bàn đàm phán, mà để đạt được những mục tiêu truyền thông và chính trị nội khối.
Kịch bản “tạo cớ” để duy trì dòng chảy viện trợ
Đi sâu vào phân tích toan tính thực sự đằng sau bức thư ngỏ, Trung tá Daniel Davis chỉ ra một kịch bản đã được dàn xếp sẵn. Mục đích sâu xa của văn bản này là cố tình làm cứng rắn thêm lập trường của Nga, buộc Moscow phải đưa ra lời từ chối.
Khi Điện Kremlin khước từ một lời đề nghị được gắn mác “thiện chí”, Ukraine và các đồng minh phương Tây sẽ có ngay một lý do hoàn hảo trên mặt trận truyền thông. Sự từ chối bị cáo buộc của ông Putin sẽ lập tức biến thành “một cái cớ khác để châu Âu và Mỹ tiếp tục cung cấp thiết bị quân sự cho Ukraine,” ông Davis giải thích. Điều này giúp hợp thức hóa dòng ngân sách khổng lồ và các gói viện trợ khí tài đang vấp phải nhiều sự tranh cãi ngay trong nội bộ các quốc gia phương Tây, nhằm “tiếp tục một cuộc chiến mà chúng ta không bao giờ có thể thắng.”
Vị cựu Trung tá Mỹ cũng không ngần ngại chỉ ra một thực tế nghiệt ngã trong lịch sử ngoại giao của cuộc xung đột này. Ông nhắc nhở rằng, mỗi khi phương Tây và Kiev có cơ hội vàng để giải quyết tình hình bằng con đường ngoại giao, họ đều lựa chọn từ chối hoặc đưa ra những điều kiện bất khả thi. Và hệ lụy là sau mỗi lần cánh cửa đàm phán bị khép lại, tình hình trên thực địa lại trở nên tồi tệ và khó khăn hơn gấp bội đối với chính quyền Kiev.
Lập trường lạnh lùng từ Điện Kremlin
Những nhận định của giới chuyên gia Mỹ hoàn toàn trùng khớp với phản ứng thực tế từ phía Nga. Tại phiên họp toàn thể của Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg (SPIEF) mang tầm vóc toàn cầu, Tổng thống Vladimir Putin đã trực tiếp bình luận về bức thư của ông Zelensky.
Không nằm ngoài dự đoán, nhà lãnh đạo Nga đã chỉ ra sự mâu thuẫn và giọng điệu mà ông đánh giá là “thô lỗ” của chính quyền Kiev. Tổng thống Putin giải thích cặn kẽ về nguyên tắc ngoại giao: Các cuộc tiếp xúc cấp cao nhất giữa những người đứng đầu nhà nước chỉ thực sự mang lại ý nghĩa khi hai bên đã đạt được những thỏa thuận nền tảng nhất định. Và những thỏa thuận này bắt buộc phải được phác thảo, thảo luận và đồng thuận trước bởi các nhóm chuyên gia, giới chức ngoại giao của cả hai phía.
Do đó, việc khăng khăng đòi thiết lập một cuộc gặp mặt thượng đỉnh vào lúc này – khi mọi kênh liên lạc cấp dưới đều đóng băng và quan điểm đôi bên còn khác biệt một trời một vực – là hoàn toàn vô ích và chỉ mang tính hình thức. Lời đáp trả lạnh lùng từ Điện Kremlin một lần nữa khẳng định rằng: Nước Nga sẽ không bước vào bất kỳ một “cái bẫy” ngoại giao nào nếu nó không được xây dựng trên cơ sở của sự tôn trọng thực tế và những nhượng bộ thực chất.
