Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa công khai bày tỏ mong muốn được gặp gỡ trực tiếp Lãnh tụ Tối cao Iran, giới chức Tehran đã ngay lập tức dội một “gáo nước lạnh” vào triển vọng ngoại giao này. Việc Iran kiên quyết từ chối đối thoại và đưa ra những lời răn đe đanh thép đang cho thấy một sự bế tắc sâu sắc trong mối quan hệ giữa hai cường quốc.
Sự khước từ quyết liệt từ Tehran
Đầu tuần qua, dư luận quốc tế đã đổ dồn sự chú ý vào những phát ngôn mang tính mở đường từ người đứng đầu Nhà Trắng. Tổng thống Donald Trump bất ngờ tuyên bố rằng ông và Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Mojtaba Khamenei “dường như hòa hợp khá tốt”. Bất chấp việc Lãnh tụ Khamenei chưa từng xuất hiện trước công chúng kể từ khi căng thẳng giữa hai nước leo thang, ông Trump vẫn bày tỏ sự lạc quan và mong muốn thiết lập một cuộc gặp mặt trực tiếp vào một thời điểm thích hợp.
Tuy nhiên, đáp lại “cành olive” từ Washington, Tehran đã thể hiện một thái độ cự tuyệt vô cùng lạnh lùng. Trả lời phỏng vấn trên đài truyền hình CNN, ông Mohsen Rezaei – cố vấn quân sự cấp cao của ông Khamenei – đã chính thức gạt bỏ mọi kịch bản về một cuộc đối thoại thượng đỉnh.
“Điều đó sẽ không xảy ra. Hiện tại chúng tôi ở giai đoạn đầu của các cuộc đàm phán và ông Trump đã đưa các cuộc đàm phán vào ngõ cụt,” ông Rezaei nhấn mạnh. Thông điệp từ giới chức Iran rất rõ ràng: Chừng nào Washington chưa tìm ra cách tháo gỡ những bế tắc hiện hữu, thì những lời mời chào gặp mặt chỉ mang tính hình thức và không mang lại giá trị thực tiễn.
Nút thắt 24 tỷ USD và “phép thử” lòng tin
Để lý giải cho thái độ cứng rắn của Tehran, ông Rezaei đã chỉ đích danh rào cản lớn nhất cản trở tiến trình đàm phán: Khối tài sản trị giá lên tới 24 tỷ USD của Iran đang bị phong tỏa trên toàn cầu.
Dưới sức ép của các lệnh trừng phạt, số tiền khổng lồ này hiện đang bị mắc kẹt tại hệ thống ngân hàng của nhiều quốc gia khác nhau. Iran hiểu rõ rằng Washington chính là bên nắm giữ tầm ảnh hưởng mang tính quyết định đến việc giải phóng nguồn vốn này. Đối với một nền kinh tế đang chịu nhiều tổn thất như Iran, việc thu hồi 24 tỷ USD không chỉ là vấn đề tài chính mà còn là điều kiện tiên quyết để nối lại các kênh liên lạc.
“Iran đã nêu rõ rằng các tài sản bị phong tỏa của chúng tôi cần được giải phóng, nhưng phía Mỹ lại đưa ra những câu trả lời mơ hồ,” vị cố vấn quân sự bức xúc lên tiếng. Tehran coi hành động thực tế của Mỹ trong việc hoàn trả tài sản chính là “phép thử” tối thượng để đo lường mức độ nghiêm túc và thiện chí xây dựng lòng tin trên bàn đàm phán.
Lời răn đe mở rộng ranh giới đối đầu
Không dừng lại ở việc từ chối ngoại giao, giới chức Iran còn tung ra những đòn tâm lý chiến sắc bén, cảnh báo về một kịch bản tồi tệ nếu Mỹ quyết định quay lại con đường sử dụng vũ lực. Cố vấn của Lãnh tụ Khamenei đã vẽ ra một viễn cảnh mở rộng quy mô xung đột vượt xa khỏi phạm vi Vùng Vịnh truyền thống.
Cụ thể, Tehran đe dọa có thể triển khai các hoạt động quân sự trải dài từ eo biển Hormuz quen thuộc, vươn ra toàn bộ Ấn Độ Dương, bao trùm eo biển chiến lược Bab el-Mandeb, vươn tới Biển Đỏ và thậm chí là can thiệp vào khu vực Địa Trung Hải. Nếu kịch bản này xảy ra, toàn bộ các tuyến đường vận tải hàng hải huyết mạch của kinh tế toàn cầu sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.
Ông Rezaei gửi một lời cảnh báo đanh thép tới Lầu Năm Góc: “Họ biết rằng cái giá của đàm phán thấp hơn rất nhiều so với cái giá của xung đột. Nếu họ lựa chọn hành động quân sự một lần nữa, họ sẽ bước vào một hành lang tăm tối và không có hồi kết.”
Tương lai nào cho một thỏa thuận?
Bất chấp những tuyên bố nảy lửa từ phía Iran, Tổng thống Trump dường như vẫn giữ một góc nhìn khá tích cực. Đánh giá về cấu trúc quyền lực tại Tehran, ông Trump tin tưởng rằng Lãnh tụ Tối cao Khamenei vẫn đang là người nắm giữ quyền quyết định tối thượng và chắc chắn có tham gia trực tiếp vào các định hướng đàm phán với Mỹ.
Đáng chú ý, ông chủ Nhà Trắng tiết lộ rằng Iran đã đồng ý với nguyên tắc “không sở hữu vũ khí hạt nhân”. Dựa trên nền tảng này, ông Trump vẫn nuôi hy vọng rằng một thỏa thuận tiềm năng, dù đang vấp phải vô vàn trắc trở, cuối cùng sẽ dẫn đến “nhiều điều tốt đẹp” cho cả hai bên. Tuy nhiên, trước khi đạt được viễn cảnh đó, bài toán giải ngân 24 tỷ USD và khôi phục lòng tin chiến lược vẫn là những thử thách khổng lồ chưa có lời giải.
