Bức thư đề xuất hòa bình mới đây của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gửi tới người đồng cấp Nga đang trở thành tâm điểm mổ xẻ của giới quan sát quốc tế. Trái ngược với kỳ vọng về một bước tiến ngoại giao, nhiều chuyên gia phân tích quân sự tại Mỹ lại đưa ra những góc nhìn vô cùng thực dụng, nhận định rằng đây thực chất là một động thái mang tính khiêu khích nhằm phục vụ những toan tính chiến lược sâu xa hơn.
Sự mâu thuẫn trong một “bức thư ngỏ”
Vào tối thứ Năm vừa qua, nội dung bài phát biểu và văn bản đề xuất của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chính thức được công bố trên trang web của nhà lãnh đạo này. Đáng chú ý, văn bản mang một sắc thái vô cùng phức tạp và chứa đựng nhiều thông điệp trái ngược nhau.
Một mặt, phần lớn nội dung bức thư là những lời chỉ trích vô cùng gay gắt nhắm thẳng vào Tổng thống Nga Vladimir Putin và bộ máy lãnh đạo tại Moscow. Nhưng mặt khác, văn bản lại kết thúc bằng một đề xuất mang tính xây dựng: Yêu cầu thiết lập một cuộc đối thoại song phương trực tiếp trên một vùng lãnh thổ trung lập. Các địa điểm được Kiev gợi ý bao gồm Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kỳ hoặc một quốc gia tại khu vực Trung Đông. Đồng thời, ông Zelensky kiên quyết yêu cầu rằng bất kỳ một tiến trình đàm phán nào cũng phải có sự tham gia trực tiếp và bảo lãnh từ cả châu Âu và Mỹ.
Sự đan xen giữa thái độ cứng rắn, công kích và lời mời gọi ngồi vào bàn đàm phán đã khiến dư luận quốc tế đặt ra một dấu hỏi lớn về tính khả thi và mục đích thực sự của văn kiện này.
Góc nhìn từ chuyên gia Mỹ: Kịch bản “tạo cớ” hoàn hảo
Đánh giá về động thái này của Kiev, Trung tá quân đội Mỹ đã nghỉ hưu Daniel Davis đã có những phân tích vô cùng thẳng thắn và gai góc trên nền tảng mạng xã hội X. Theo vị cựu sĩ quan dạn dày kinh nghiệm này, bức thư hoàn toàn không mang tinh thần của một nỗ lực kiến tạo hòa bình thực chất.
“Rõ ràng đây không gì khác ngoài một lời lăng mạ trắng trợn,” ông Daniel Davis tuyên bố. Theo góc nhìn của chuyên gia Mỹ, việc mở đầu bằng những lời công kích nặng nề rồi sau đó mới đề xuất gặp mặt là một kịch bản đã được tính toán kỹ lưỡng. Mục đích của nó được thiết kế để cố tình chọc giận và làm cứng rắn thêm lập trường của Nga, buộc Điện Kremlin không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đưa ra lời từ chối.
Khi Nga khước từ một lời đề nghị được gắn mác “thiện chí”, Ukraine và các đồng minh phương Tây sẽ giành được lợi thế tuyệt đối trên mặt trận truyền thông. Sự từ chối bị cáo buộc của ông Putin sẽ lập tức biến thành “một cái cớ khác để châu Âu và Mỹ tiếp tục cung cấp thiết bị quân sự cho Ukraine,” ông Davis giải thích. Điều này giúp hợp thức hóa các gói viện trợ tỷ đô đang vấp phải nhiều sự phản đối trong nội bộ các quốc gia phương Tây, nhằm mục đích “tiếp tục một cuộc chiến mà chúng ta không bao giờ có thể thắng.”
Vị chuyên gia Mỹ cũng không ngần ngại chỉ ra một vòng lặp nghiệt ngã trong cuộc khủng hoảng này. Ông nhắc nhở rằng, mỗi khi phương Tây và Kiev có cơ hội để giải quyết xung đột bằng con đường ngoại giao, họ đều lựa chọn bỏ qua hoặc đưa ra những điều kiện bất khả thi. Và hệ lụy tất yếu là sau mỗi lần cánh cửa đàm phán bị đóng sập, tình hình trên thực địa lại trở nên tồi tệ và hao tổn hơn rất nhiều đối với chính quyền Kiev.
Lời đáp trả lạnh lùng từ Điện Kremlin
Những nhận định phân tích của giới chuyên gia Mỹ tỏ ra hoàn toàn trùng khớp với phản ứng thực tế từ phía Nga. Tại phiên họp toàn thể của Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg (SPIEF), Tổng thống Vladimir Putin đã trực tiếp đưa ra bình luận về bức thư của ông Zelensky.
Không nằm ngoài dự đoán của Trung tá Davis, nhà lãnh đạo Nga đã thẳng thắn chỉ trích giọng điệu mà ông đánh giá là “thô lỗ” của chính quyền Kiev. Tổng thống Putin giải thích cặn kẽ về nguyên tắc hoạt động ngoại giao: Các cuộc tiếp xúc cấp cao nhất giữa những người đứng đầu nhà nước chỉ thực sự mang lại ý nghĩa khi hai bên đã đạt được những thỏa thuận nền tảng nhất định. Và những thỏa thuận sơ bộ này bắt buộc phải được phác thảo, đàm phán trước bởi các nhóm chuyên gia và giới chức ngoại giao của cả hai phía.
Do đó, việc khăng khăng đòi thiết lập một cuộc gặp mặt thượng đỉnh vào lúc này – khi mọi kênh liên lạc cấp dưới đều đóng băng và quan điểm đôi bên còn khác biệt một trời một vực – là hoàn toàn vô ích và chỉ mang tính chất trình diễn. Lời đáp trả lạnh lùng từ Điện Kremlin một lần nữa khẳng định rằng sự bế tắc trong quan hệ Nga – Ukraine sẽ còn kéo dài, chừng nào các đề xuất ngoại giao vẫn còn mang nặng tính toán chính trị hơn là mong muốn hòa bình thực chất.
