Những góc khuất trên bàn cờ ngoại giao Đông Âu vừa được hé lộ khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chính thức xác nhận việc sử dụng tỷ phú người Nga Roman Abramovich làm trung gian liên lạc với Điện Kremlin. Tuy nhiên, nỗ lực thiết lập một cuộc gặp thượng đỉnh trực tiếp của nhà lãnh đạo Kiev đã vấp phải sự khước từ lạnh lùng từ phía Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Cuộc gặp bí mật tại Kiev và thông điệp gửi Điện Kremlin
Những đồn đoán của giới truyền thông cuối cùng đã được xác thực. Trong một cuộc phỏng vấn với kênh truyền hình Sky News (Anh) vào ngày 7/6, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thừa nhận đã có một cuộc gặp gỡ kín với tỷ phú người Nga Roman Abramovich ngay tại thủ đô Kiev.
Theo lời kể của ông Zelensky, vị doanh nhân này đã chủ động đề cập đến vai trò trung gian của mình: “Ông ấy nói rằng: ‘Tôi mang đến cho ông một thông điệp trực tiếp. Tôi muốn nhận thông điệp từ ông và chuyển lại cho Putin’”. Tổng thống Ukraine cho biết thêm, Abramovich không hề muốn cuộc gặp này bị rò rỉ ra công chúng.
Thông qua vị tỷ phú này, ông Zelensky đã gửi gắm một thông điệp vô cùng quan trọng tới người đứng đầu Điện Kremlin: Bác bỏ yêu cầu rút quân khỏi khu vực Donbass, đồng thời đề xuất một cuộc gặp thượng đỉnh song phương đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo. Báo Financial Times tiết lộ thêm, chính ông Zelensky là người đã mời Abramovich tới Kiev vào tháng 5 nhằm thuyết phục Tổng thống Nga đồng ý tiến hành các cuộc đàm phán trực tiếp. Kiev kỳ vọng rằng đà tiến công đang chậm lại của Nga trên thực địa, cộng với những thiệt hại từ các đòn đánh tầm xa của Ukraine, sẽ tạo ra áp lực buộc Moscow phải chấp nhận một lệnh ngừng bắn ngay lập tức.
Vai trò “người hòa giải” đặc biệt của tỷ phú Abramovich
Sự xuất hiện của Roman Abramovich trong vai trò cầu nối ngoại giao không phải là điều bất ngờ. Tờ Financial Times nhắc lại rằng cựu chủ tịch câu lạc bộ Chelsea đã đóng vai trò trung gian trong các cuộc tiếp xúc giữa Nga và Ukraine ngay từ những tuần đầu tiên khi xung đột nổ ra. Ông từng là nhân tố quan trọng hỗ trợ vòng đàm phán tại Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) và góp phần thúc đẩy thỏa thuận lịch sử cho phép xuất khẩu ngũ cốc Ukraine qua ngả Biển Đen.
Dù vai trò của Abramovich có phần mờ nhạt hơn kể từ khi Nga và Mỹ bắt đầu các cuộc tiếp xúc trực tiếp vào năm ngoái, nhưng các nguồn tin thân cận khẳng định vị tỷ phú này vẫn âm thầm tham gia tổ chức các cuộc trao đổi tù binh và duy trì các kênh đối thoại song phương.
Lý giải cho vị thế độc tôn của Abramovich, một nguồn tin nắm rõ vấn đề nhận định: “Ông ấy cần thiết vì là người Nga duy nhất mà phía Ukraine có thể chấp nhận. Ông ấy có quan hệ tốt với tất cả các bên”.
Sự hoài nghi nội bộ và thái độ lạnh lùng từ ông Putin
Mặc dù ông Zelensky đặt rất nhiều kỳ vọng vào sức hút cá nhân và khả năng giải quyết vấn đề thông qua các cuộc gặp trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo, nhưng ngay trong nội bộ giới chức Ukraine vẫn tồn tại sự hoài nghi sâu sắc. Một nguồn tin thân cận với Tổng thống Ukraine thừa nhận: “Tôi không nghĩ sẽ có điều gì đáng kể xảy ra trước cuối mùa hè”. Thực tế cho thấy, Washington hiện đang bị phân tâm bởi hồ sơ Iran, trong khi Moscow vẫn tự tin vào khả năng kiểm soát phần còn lại của khu vực Donbass.
Những hoài nghi này hoàn toàn có cơ sở khi nhìn vào phản ứng từ phía Nga. Hôm 5/6, Tổng thống Vladimir Putin xác nhận việc một doanh nhân Nga (ám chỉ Abramovich) đã chuyển lời đề nghị gặp mặt từ ông Zelensky. Đáng chú ý, nhà lãnh đạo Nga đính chính rằng Điện Kremlin không hề cử Abramovich đi, mà doanh nhân này được mời đến Kiev.
Ông Putin đã đưa ra hàng loạt lý do cứng rắn để từ chối đề xuất này. Thứ nhất, ông không thấy có bất kỳ lý do gì để gặp mặt khi không có các tiến triển thực chất trong quá trình đàm phán. Thứ hai, Tổng thống Nga đánh giá lời lẽ trong bức thư ngỏ của ông Zelensky là có phần “thô lỗ” và tái khẳng định lập trường không công nhận tư cách hợp pháp của nhà lãnh đạo Ukraine do nhiệm kỳ đã kết thúc.
Nghiêm trọng hơn, ông Putin nhấn mạnh sự mâu thuẫn trong hành động của Kiev: Mặc dù ngoài miệng đề nghị gặp gỡ song phương, nhưng lực lượng Ukraine lại tiến hành vụ tấn công vào ký túc xá sinh viên ở Lugansk khiến 21 người thiệt mạng, chủ yếu là nữ sinh. Với những lý do đó, Điện Kremlin cho rằng việc tổ chức một cuộc gặp thượng đỉnh vào lúc này là hoàn toàn vô nghĩa.
