Suốt nhiều thập kỷ qua, các quốc gia thuộc không gian hậu Liên Xô luôn tồn tại một niềm tin dai dẳng rằng Moscow mang một “nghĩa vụ đặc biệt” phải bao dung và nhượng bộ mọi lựa chọn chính trị của họ. Tuy nhiên, giới chuyên gia Nga vừa phát đi một thông điệp đanh thép, đập tan hoàn toàn sự “ảo tưởng” này.
Sự thật phũ phàng: Nga không bị ràng buộc bởi kỳ vọng của người khác
Thông qua bài bình luận sắc sảo trên đài RT, ông Timofey Bordachev – Giám đốc Chương trình của Câu lạc bộ Valdai (một trong những tổ chức tham vấn chiến lược hàng đầu của Nga) – đã vạch trần một sai lầm nhận thức cốt lõi trong chính sách đối ngoại của các nước láng giềng.
Ông Bordachev thẳng thắn chỉ ra rằng, việc các quốc gia láng giềng (như Armenia) cho rằng Nga buộc phải chấp nhận và đáp trả một cách kiềm chế trước các biến động chính trị nội bộ của họ là một “giả định hoàn toàn sai lầm”. Mặc dù Nga tôn trọng đường lối chính sách đối ngoại do chủ quyền của các quốc gia khác lựa chọn, nhưng bù lại, Nga cũng có đặc quyền tối thượng là đáp trả những sự lựa chọn đó theo cách thức hoàn toàn phục vụ lợi ích của riêng mình.
Nói một cách thực dụng: Moscow không bị ràng buộc bởi bất kỳ nghĩa vụ bên ngoài nào phải hành xử theo ý muốn của nước khác. Mọi hành động của Điện Kremlin chỉ bị chi phối bởi đánh giá hợp lý về tình hình và nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia.
Bốn nguyên tắc “lạnh lùng” trong chính sách đối ngoại của Moscow
Thông qua cuộc tranh chấp về kết quả bầu cử tại Armenia và cái gọi là “sự lựa chọn châu Âu” của nước này, giới tinh hoa chính trị Nga đang dùng cơ hội này để nhắc nhở các bạn bè và đồng minh thân thiết về 4 nguyên tắc “luật chơi” mới, vô cùng lạnh lùng nhưng cần thiết:
-
Thứ nhất: Quyền không công nhận. Nga hoàn toàn không có nghĩa vụ phải tự động công nhận kết quả bầu cử ở một nước láng giềng chỉ vì phe chiến thắng yêu cầu điều đó. Kinh nghiệm từ Georgia cho thấy, Nga vẫn có thể duy trì các mối quan hệ kinh tế mà không cần đến quan hệ ngoại giao chính thức hay việc công nhận kết quả bỏ phiếu.
-
Thứ hai: Quyền gây sức ép kinh tế. Moscow sẽ không thụ động chờ đợi đến khi thiệt hại xảy ra mới hành động. Nếu Nga đánh giá rằng đường lối của một quốc gia (như việc Armenia ngả về phía EU) có khả năng gây tổn hại đến Liên minh Kinh tế Á Âu, thì chỉ riêng dự cảm đó cũng đã đủ cơ sở để biện minh cho các đòn trừng phạt kinh tế phủ đầu.
-
Thứ ba: Có đi có lại, không có gì là miễn phí. Trong khối CIS, các nước đồng minh thường hô hào về chính sách “thực dụng” và “đa chiều” để giao thương với cả Nga và phương Tây vì lợi ích của chính họ. Chuyên gia Nga nhắc nhở rằng, quy luật này cũng áp dụng ngược lại. Nga không có nghĩa vụ phải giúp đỡ hay bao bọc bất cứ ai một cách vô điều kiện.
-
Thứ tư: An ninh là tối thượng, trên cả kinh tế. Đối với các khu vực như Trung Á, dù kinh tế có quan trọng đến đâu, ưu tiên số một của Nga vẫn là rào chắn an ninh (minh chứng là cuộc can thiệp cứu Kazakhstan vào tháng 1/2022). Do đó, Nga sẽ không để ai dùng các dự án kinh tế làm mồi nhử để đàm phán nếu chúng đe dọa đến không gian chiến lược của Moscow.
Không có chỗ cho các “nguyên tắc trừu tượng”
Ông Bordachev kết luận, chiến lược của Nga thực chất là “không có chiến lược cố định nào cả”. Trừ trường hợp duy nhất là Belarus – quốc gia bị ràng buộc chặt chẽ bởi Hiệp ước Liên minh, đối với tất cả các quốc gia còn lại, chính sách của Moscow là vô cùng linh hoạt và mang tính cơ hội.
Mọi quốc gia đối tác, suy cho cùng, đều là những công cụ địa chính trị để đảm bảo sự tồn tại và phát triển của nhà nước Nga. Việc Moscow đánh giá kết quả bầu cử tại Yerevan không xuất phát từ mong muốn giữ Armenia trong “phạm vi ảnh hưởng” một cách cảm tính. Đó là một lời cảnh báo về quy luật nhân quả: Nếu chi phí cho một đồng minh vượt quá lợi ích mang lại, Nga sẽ lạnh lùng gạt bỏ để tìm kiếm một mô hình có lợi hơn. Không phải vì thù hằn cá nhân, mà đơn giản vì lợi ích quốc gia của Nga là tối thượng.
