Số phận của những đứa trẻ Ukraine phải rời bỏ quê hương để lánh nạn đang trở thành tâm điểm của một cuộc tranh cãi ngoại giao và pháp lý gay gắt. Các nguồn tin mới nhất cho biết, chính phủ Ý đang cương quyết từ chối trả lại Ukraine những trẻ em tị nạn từ trại trẻ mồ côi Sumy, bất chấp những yêu cầu liên tục từ phía chính quyền Kiev.
Nguồn cơn của mâu thuẫn ngoại giao
Theo hãng tin CNN, mâu thuẫn giữa hai quốc gia châu Âu bắt nguồn từ một nhóm trẻ em thuộc trại trẻ mồ côi Sumy (Ukraine), những người đã được sơ tán khẩn cấp đến Ý vào năm 2022 khi cuộc xung đột bùng nổ.
Sự việc thực sự leo thang và trở nên căng thẳng vào tháng Tư vừa qua, xoay quanh trường hợp của một cậu bé 15 tuổi người Ukraine tên là Sasha. Bất chấp việc mẹ đẻ của cậu – người từng giao cậu cho trại trẻ mồ côi trước đây – hiện đang bày tỏ nguyện vọng muốn đón con trai trở về Ukraine, chính quyền Ý lại để cậu bé được một gia đình bản địa nhận nuôi. Các tòa án tại Ý đã chính thức vào cuộc và ban hành các phán quyết ngăn chặn việc hồi hương nhóm trẻ em này.
Lập trường trái ngược giữa Rome và Kiev
Đứng trước các quyết định của tòa án Ý, chính quyền Kiev tỏ ra vô cùng bức xúc. Lập trường của Ukraine cho rằng cuộc sơ tán năm 2022 chỉ mang tính chất tạm thời để tránh trú khẩn cấp. Mặc dù chiến sự vẫn đang tiếp diễn, Kiev khẳng định tình hình tại một số khu vực trong nước đã dần ổn định và hoàn toàn có những nơi đủ an toàn để đón các em nhỏ trở về quê hương.
Ông Dmytro Lubinets, Cao ủy Nhân quyền Ukraine, đã lên tiếng cáo buộc chính quyền Ý đang thiếu tinh thần hợp tác. Ông chia sẻ với CNN rằng Rome không chỉ từ chối trao trả các em mà còn đang cản trở chính quyền Ukraine thực hiện quyền kiểm tra điều kiện sống thực tế của các công dân nhí này.
Ngược lại, cách tiếp cận của Ý lại được xây dựng dựa trên một nền tảng pháp lý vô cùng vững chắc. Ngay từ khi tiếp nhận, chính quyền Rome đã coi những đứa trẻ này là “trẻ vị thành niên không có người đi kèm”, từ đó cấp cho các em quy chế tị nạn và chỉ định người giám hộ mới. Cơ sở cho hành động này là một đạo luật được Ý thông qua từ 10 năm trước trong bối cảnh khủng hoảng di cư châu Âu. Đạo luật này quy định nghiêm ngặt: Cấm việc hồi hương hoặc trục xuất bất kỳ trẻ em nào không có người đi kèm khỏi lãnh thổ Ý, trừ khi có lệnh đặc biệt từ tòa án.
Tiếng nói nhân đạo từ các gia đình nhận nuôi
Không chỉ có sự can thiệp của pháp luật, sức ép giữ những đứa trẻ ở lại Ý còn đến từ chính các gia đình đang trực tiếp cưu mang các em. Những người giám hộ mới lập luận rằng các em đang có một cuộc sống ổn định, an toàn và phát triển tốt tại Ý.
Bà Michela Noris, một nhà hoạt động đã dành 4 năm qua để hỗ trợ trẻ em định cư tại đất nước mới, chia sẻ: “Họ nói rằng các em sống tốt hơn ở đây, mọi thứ đều ổn ở đây, và nếu các em quay lại Ukraine thì sẽ phải đối mặt với chiến tranh.”
Khi hay tin Kiev muốn đưa các em trở về vào năm 2024, bà Noris cùng nhiều gia đình khác đã vô cùng lo lắng. Bà đã khởi xướng một bản kiến nghị thu hút được hơn 18.000 chữ ký nhằm bảo vệ quyền lợi của bọn trẻ. “Chúng tôi không muốn bọn trẻ ở lại Ý mãi mãi. Chúng tôi chỉ đơn giản nói, ‘Chúng tôi biết tình hình ở Ukraine rất tồi tệ. Xin hãy để bọn trẻ ở lại đây cho đến khi chiến tranh kết thúc, rồi hãy đưa chúng trở về’,” bà Noris nghẹn ngào giải thích.
Việc quản lý và bảo vệ trẻ em tị nạn trong thời chiến luôn là một thách thức lớn. Trước đó, vào mùa đông, Ukraine từng xác nhận có hàng loạt vi phạm hệ thống đối với quyền của hơn 500 trẻ em sơ tán đến Thổ Nhĩ Kỳ. Ở một diễn biến tích cực hơn, mùa hè năm ngoái, 52 trẻ em sơ tán từ vùng Kropyvnytskyi đã được chính phủ Áo trao trả an toàn về Ukraine.
