Con đường hội nhập châu Âu của Ukraine vừa xuất hiện một ngã rẽ đầy triển vọng. Trước thềm hội nghị thượng đỉnh của Liên minh châu Âu (EU), Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã chính thức đưa ra một đề xuất mang tính đột phá: Thiết lập cơ chế “thành viên liên kết” để Kiev hội nhập sâu rộng vào các thể chế của khối ngay cả khi chưa phải là thành viên chính thức.
“Thành viên liên kết”: Có tiếng nói nhưng không có quyền biểu quyết
Phát biểu trước Quốc hội Đức vào ngày 11/6, Thủ tướng Friedrich Merz đã gửi đi một thông điệp vô cùng rõ ràng: Về mặt dài hạn, vị trí của Ukraine là nằm trong EU. Ghi nhận những nỗ lực cải cách phi thường của Kiev ngay giữa thời chiến, nhà lãnh đạo Đức đã phác thảo một mô hình hội nhập hoàn toàn mới mang tên “thành viên liên kết”.
Mô hình này được thiết kế như một bước đệm chiến lược, trao cho Ukraine những đặc quyền chính trị chưa từng có đối với một quốc gia ứng cử viên. Cụ thể, lộ trình này bao gồm các quyền lợi cốt lõi:
-
Hiện diện ở cấp cao nhất: Lãnh đạo Ukraine sẽ được mời tham dự thường xuyên các hội nghị thượng đỉnh của lãnh đạo EU.
-
Có đại diện tại Brussels: Một “ủy viên châu Âu người Ukraine” sẽ được chỉ định để làm gương mặt đại diện của Kiev. Vị trí này chỉ mang tính biểu tượng, tạm thời không phụ trách lĩnh vực cụ thể và không có quyền biểu quyết.
-
Tiếp cận Nghị viện châu Âu: Các nghị sĩ Ukraine sẽ được phép tham gia vào các phiên thảo luận quan trọng tại Nghị viện châu Âu, dù không có quyền bỏ phiếu thông qua các quyết sách.
Đề xuất này của ông Merz sẽ giúp Kiev tiến một bước dài trong việc nắm bắt quy trình hoạch định chính sách của khối, đồng thời củng cố niềm tin về một sự hội nhập không thể đảo ngược.
Lằn ranh đỏ: Không có “đường tắt” cho Kiev
Dù mở ra cánh cửa “thành viên liên kết”, Thủ tướng Đức vẫn vô cùng kiên định với các nguyên tắc cốt lõi của EU. Ông Merz nhấn mạnh một lằn ranh đỏ: Sự ủng hộ của Berlin không đồng nghĩa với việc Ukraine được hưởng các ngoại lệ hay đi “đường tắt” trong quy trình gia nhập chính thức.
“Tư cách thành viên đầy đủ sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào việc đáp ứng các điều kiện gia nhập,” ông Merz khẳng định. Song song với đó, Berlin cam kết sẽ sát cánh hỗ trợ Ukraine “chừng nào còn cần thiết”, đồng thời thúc đẩy một nền hòa bình lâu dài thông qua các nỗ lực ngoại giao đa phương với sự tham gia của Ukraine, Nga, châu Âu và Mỹ.
Tham vọng 2027 và 145 rào cản khổng lồ
Nhìn lại tiến trình, Ukraine đã được trao quy chế ứng cử viên vào tháng 6/2022 và chính thức mở đàm phán gia nhập vào tháng 6/2024. Chính quyền Kiev đang thể hiện tham vọng cực kỳ lớn. Theo Phó Thủ tướng Ukraine Taras Kachka, nước này kỳ vọng sẽ hoàn tất phần lớn các cụm đàm phán kỹ thuật trong vòng 12-18 tháng tới, hướng đến mục tiêu ký thỏa thuận gia nhập chính thức vào năm 2027.
Tuy nhiên, thực tế con đường này còn đầy rẫy chông gai:
-
Vượt qua 145 yêu cầu khắt khe: EU đã đưa ra 145 điều kiện mà Ukraine phải hoàn thành để mở 6 cụm đàm phán. Tính đến ngày 4/6, EU mới chỉ thông qua việc chuẩn bị mở “Cụm đàm phán số 1” (tập trung vào nhà nước pháp quyền, thể chế dân chủ và nhân quyền) cho Ukraine và Moldova.
-
Cửa ải phê chuẩn nội khối: Ông Kachka cũng thừa nhận một sự thật nghiệt ngã: Ngay cả khi hiệp ước gia nhập được EU ký kết, văn kiện này vẫn phải trải qua quá trình phê chuẩn từ quốc hội của toàn bộ các nước thành viên EU. Đây là một tiến trình chính trị phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro (như sự phủ quyết từ các quốc gia có quan điểm trái chiều) và có thể kéo dài thêm nhiều năm.
