Trong một cuộc phỏng vấn tại Diễn đàn GLOBSEC 2026 ở Prague, cựu Chủ tịch Ủy ban Quân sự NATO – Đô đốc Rob Bauer đã đưa ra những đánh giá vô cùng thẳng thắn về cách phương Tây hỗ trợ Ukraine. Lời thừa nhận của ông về việc NATO chưa từng xây dựng một kế hoạch để Kiev giành chiến thắng đã gây rúng động dư luận và phơi bày nhiều góc khuất trong các quyết định chiến lược của liên minh này.
Nỗi lo hạt nhân và sự “tự kiềm chế” của phương Tây
Theo Đô đốc Rob Bauer, yếu tố quan trọng nhất chi phối các quyết định viện trợ của NATO chính là nỗi lo sợ về kịch bản leo thang hạt nhân. Khi Tổng thống Nga Vladimir Putin liên tục vạch ra những “lằn ranh đỏ” đối với việc phương Tây cung cấp các loại vũ khí hạng nặng như xe tăng, hệ thống HIMARS, tên lửa ATACMS hay tiêm kích F-16, giới lãnh đạo phương Tây đã buộc phải chùn bước. Đặc biệt, chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden luôn phải cân nhắc kỹ lưỡng về nguy cơ cuộc chiến bùng phát thành đối đầu trực tiếp giữa NATO và Nga.
Ông Bauer nhận định đây là một dạng “tự kiềm chế” của phương Tây, khi các nhà lãnh đạo lo sợ rằng bất kỳ một động thái mạnh tay nào cũng có thể châm ngòi cho xung đột hạt nhân. Việc NATO liên tục công khai khẳng định những điều họ sẽ không làm – điển hình như cam kết không đưa quân trực tiếp vào tham chiến – đã vô tình tạo ra một lợi thế tâm lý vô cùng lớn cho Moscow. Dù các “lằn ranh đỏ” của Nga sau này không trở thành hiện thực, nhưng nó đã làm chậm trễ đáng kể tiến trình viện trợ.
Cú sốc mùa thu 2022 và thông điệp răn đe đanh thép từ Mỹ
Một chi tiết cực kỳ đáng chú ý trong bài phỏng vấn là tiết lộ về cuộc khủng hoảng quân sự diễn ra vào mùa thu năm 2022. Thời điểm đó, khi quân đội Ukraine phản công mạnh mẽ tại Kherson và đẩy hàng chục nghìn binh sĩ Nga vào nguy cơ bị bao vây bên bờ tây sông Dnipro, giới lãnh đạo Moscow đã phát đi nhiều tín hiệu đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân. Nga thậm chí đã chủ động liên lạc với các quan chức cấp cao tại Paris, London và Washington.
Tuy nhiên, nguy cơ này đã bị dập tắt bởi một thông điệp răn đe vô cùng cứng rắn từ Mỹ. Theo ông Bauer, Washington đã truyền đạt rõ ràng rằng: Nếu Moscow sử dụng vũ khí hạt nhân, lực lượng quân đội Mỹ sẽ dùng các đòn tấn công bằng vũ khí thông thường để phá hủy toàn bộ lực lượng Nga đang hiện diện tại Ukraine. Thông điệp quyết liệt này đã góp phần trực tiếp ngăn chặn kịch bản leo thang tồi tệ nhất. Mặc dù NATO không để mình bị “bắt làm con tin” bởi các lời đe dọa, nhưng không thể phủ nhận yếu tố hạt nhân đã ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình ra quyết định của khối.
Thiếu vắng chiến lược chiến thắng và bài toán nan giải của châu Âu
Điểm gây tranh cãi lớn nhất trong cuộc phỏng vấn là khi vị cựu lãnh đạo thừa nhận NATO chưa bao giờ đưa ra một tuyên bố hay chiến lược nào nhằm mục tiêu giúp Ukraine chiến thắng cuộc chiến. Liên minh cũng chưa từng đặt ra đích đến là “giúp Nga thất bại”. Công thức chung được duy trì trong nhiều năm qua chỉ là “ủng hộ Ukraine trong thời gian cần thiết” – một định hướng mang tính chính trị thay vì là một chiến lược quân sự hoàn chỉnh.
Sự chậm trễ trong việc chuyển giao khí tài và những vòng tranh luận kéo dài giữa các đồng minh đã khiến Ukraine bỏ lỡ thời cơ vàng trong năm 2022. Nếu Kiev nhận được vũ khí hiện đại ngay từ mùa hè năm đó, khi quân Nga còn đang lúng túng và chưa kịp củng cố phòng tuyến, cục diện chiến trường có thể đã hoàn toàn khác và Ukraine thậm chí có khả năng đã giành chiến thắng. Thay vào đó, sự chần chừ đã cho Nga đủ thời gian để xây dựng hệ thống phòng thủ kiên cố, khiến cuộc phản công năm 2023 của Ukraine gặp vô vàn khó khăn.
Ông Bauer cũng chỉ ra rằng cơ chế đồng thuận của NATO – nơi mọi quyết định phải được tất cả thành viên thông qua – chính là nguyên nhân khiến liên minh thiếu đi sự linh hoạt và quyết liệt. Điều này lý giải vì sao Ukraine chưa được kết nạp và NATO không thể cử quân đội tham chiến. Hiện tại, châu Âu đang phải đối mặt với một “bài toán khó” khi vừa phải tăng cường tái vũ trang, vừa phải hỗ trợ Kiev, trong khi vẫn phải duy trì các chương trình phúc lợi xã hội nội địa. Dù việc hỗ trợ Ukraine là lợi ích chiến lược cốt lõi để bảo vệ chủ quyền và an ninh chung của châu Âu, ông Bauer vẫn phải thừa nhận rằng nguồn lực của phương Tây là có giới hạn và không thể đáp ứng mọi yêu cầu từ phía Kiev.
