Người dân sẵn sàng đào cả vườn, phá nền nhà chỉ mong tìm được hài cốt liệt sĩ
Phần 1: Tiếng Máy Múc Giữa Vườn Cây Ăn Quả Và Khát Vọng Tìm Lại Người Anh Hùng Vừa Phát Lộ
Có những mảnh đất trên dải đất hình chữ S này, mỗi khi lật lên, chúng ta không chỉ tìm thấy mạch nước ngầm hay sự màu mỡ của phù sa, mà còn chạm vào cả một trang sử hào hùng và bi tráng. Những ngày vừa qua, tại thôn Đoàn Kết 1, xã Ea Knốp, huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk, một cuộc tìm kiếm quy mô lớn và đầy xúc động đang diễn ra ngay giữa khu vườn cây ăn quả xanh tốt của một hộ dân. Đó không phải là một cuộc khai thác kinh tế, mà là một hành trình thiêng liêng: Tìm kiếm hài cốt của một người chiến sĩ đã ngã xuống vì Tổ quốc từ hơn nửa thế kỷ trước.
Nhân vật trung tâm trong câu chuyện nghĩa tình này là ông Tô Điền Lâm (57 tuổi). Thay vì xót xa cho khu vườn cây ăn trái đang vào mùa thu hoạch hay lo lắng cho căn nhà gia đình đang gắn bó nhiều năm, ông Lâm lại là người chủ động, mong mỏi từng ngày để lực lượng chức năng đưa máy móc vào đào xới. Hiện tại, hai chiếc máy múc cỡ lớn cùng hàng chục cán bộ, chiến sĩ thuộc Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) và Ban Chỉ huy Quân sự xã Ea Knốp đang miệt mài lật từng gàu đất lên để rà soát.
Động lực nào khiến một người nông dân sẵn sàng để người ta xới tung cơ ngơi của mình? Câu trả lời nằm ở tấm lòng tri ân sâu sắc. Ông Lâm từng chia sẻ một câu nói khiến những người chứng kiến không khỏi nghẹn ngào: “Các chú cứ đào hết cả vườn lẫn cả nhà tôi lên cũng được, miễn có thể tìm thấy hài cốt liệt sỹ. Các chiến sĩ đã hy sinh cả mạng sống để bảo vệ đất nước, gia đình tôi có thiệt thòi một chút cũng không có gì. Chỉ mong các anh sớm được trở về nơi an nghỉ đàng hoàng”.
Ngược dòng thời gian về năm 2001, gia đình ông Lâm tích cóp mua lại mảnh đất rộng hơn 3.000m² này để dựng nhà và lập nghiệp. Bốn năm sau, một cuộc gặp gỡ định mệnh đã thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của ông về mảnh đất mình đang sống. Thân nhân và một người đồng đội cũ của liệt sĩ Kiều Đăng Khoa (quê ở tỉnh Hà Tây cũ) đã tìm đến tận nơi. Người cựu chiến binh năm xưa nghẹn ngào kể lại rằng, vào năm 1972, tại một trận đánh khốc liệt ở khu vực sân bay dã chiến cách đó khoảng 400m, chiến sĩ Đăng Khoa đã anh dũng hy sinh.
Trong bối cảnh chiến trường ác liệt, những người đồng đội chỉ kịp an táng anh vội vã bên cạnh một con suối cạn, cách một cây kơ nia cổ thụ khoảng 20-25m. Theo dòng chảy của thời gian và sự thay đổi của bản đồ địa lý, vị trí đó nay được xác định rất có thể nằm trọn trong khuôn viên vườn nhà ông Lâm. Người đồng đội cũ vẫn nhớ như in những di vật được chôn cùng người lính trẻ: chiếc tăng nilon bọc thi thể, đôi giày, chiếc thắt lưng, cây bút máy và chiếc bi đông đựng nước. Tuy nhiên, những cuộc tìm kiếm tự phát trước đây đều thất bại do địa hình thay đổi, rồi số điện thoại liên lạc bị mất, khiến hành trình tìm kiếm bị gián đoạn suốt nhiều năm.
Bước ngoặt thực sự đến khi Ban Chỉ huy Quân sự xã Ea Knốp tiếp nhận thông tin và đưa vào “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ”. Lực lượng quân sự địa phương đã phối hợp với Đội K51 tiến hành rà phá bom mìn và chính thức triển khai công tác khai quật tại vườn nhà ông Lâm.
Theo Trung tá Lại Duy Nguyên, Trợ lý Chính trị Ban Chỉ huy Quân sự xã Ea Knốp, tính đến thời điểm hiện tại, lực lượng chức năng đã đào xới và kiểm tra một khối lượng đất khổng lồ lên tới hơn 1.000m³. Khó khăn lớn nhất là sau hơn 54 năm, địa hình vùng đất Tây Nguyên đã biến đổi rất nhiều, con suối cạn năm xưa nay đã bị bồi lấp hoàn toàn, cây cối mọc um tùm. Dẫu vậy, những nỗ lực không mệt mỏi bước đầu đã mang lại tín hiệu lạc quan khi các chiến sĩ tìm thấy một số mảnh tăng nilon cũ dưới lòng đất – một di vật trùng khớp với ký ức của người đồng đội năm xưa. Mỗi gàu đất đưa lên đều được các chiến sĩ kiểm tra vô cùng tỉ mỉ, với quyết tâm không bỏ sót bất kỳ một mét đất nào, bất chấp thời tiết khắc nghiệt.
Phần 2: Bản Hùng Ca Dưới Lòng Đất Và Sức Mạnh Của Sợi Dây Gắn Kết Thế Hệ
1. Khi “Tài sản cá nhân” nghiêng mình trước “Nợ ân tình” dân tộc
Trong một xã hội hiện đại, nơi quyền sở hữu cá nhân và giá trị kinh tế của đất đai thường được đặt lên hàng đầu, hành động của gia đình ông Tô Điền Lâm tại Đắk Lắk như một nốt nhạc trầm đầy thanh lọc, thức tỉnh những giá trị nhân văn cao đẹp nhất. Một khu vườn cây ăn trái đang mùa thu hoạch là nguồn thu nhập, là mồ hôi nước mắt của người nông dân; một căn nhà là nơi che mưa che nắng, là tổ ấm gắn bó qua nhiều năm tháng. Đứng trước nguy cơ những tài sản ấy bị phá dỡ, đào xới tan hoang, ông Lâm lại đón nhận nó với một thái độ thanh thản và sẵn lòng đến kỳ lạ.
Sự “sẵn lòng” này không đến từ sự thúc ép của luật pháp hay các chính sách đền bù, mà nó xuất phát từ một thứ luật cao hơn: Luật nhân quả của lòng biết ơn. Đối với người đàn ông Tây Nguyên này, sự thiệt thòi về mặt kinh tế của gia đình ông quá nhỏ bé so với sự hy sinh xương máu của người lính trẻ năm 1972. Người chiến sĩ Kiều Đăng Khoa đã nằm lại dưới lòng đất lạnh hơn nửa thế kỷ khi tuổi đời còn phơi phới, không một tấm bia mộ, không một người thân bên cạnh.
Việc ông Lâm coi trọng việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ hơn cả ngôi nhà của mình chính là minh chứng sống động nhất cho thấy: Bản sắc và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của người Việt chưa bao giờ bị bào mòn bởi cơn lốc thị trường. Nó vẫn chảy âm ỉ trong huyết quản của những người lao động bình dị, sẵn sàng phát hỏa thành những hành động nghĩa hiệp khi lịch sử gọi tên.
2. Chiến dịch 500 ngày đêm: Khi mệnh lệnh hành chính mang trái tim nhân văn
Theo số liệu thống kê từ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk, địa bàn tỉnh có khoảng 23.166 liệt sỹ đã anh dũng hy sinh. Trong đó, hơn 10.300 hài cốt đã được quy tập, nhưng vẫn còn tới hơn 6.600 liệt sỹ đang nằm rải rác đâu đó dưới lòng đất mẹ chưa được tìm thấy, và khoảng 6.200 liệt sỹ chưa rõ thông tin. Những con số ấy không chỉ là những thống kê cơ học; đó là hàng vạn nỗi đau đau đáu của những người mẹ, người cha, người vợ nơi quê nhà suốt nhiều thập kỷ qua vẫn ngày đêm ngóng trông đưa con em mình trở về.
“Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ” do Quân khu và Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh triển khai là một chiến dịch đặc biệt. Nó không mang mục tiêu kinh tế hay quân sự, mà là một cuộc chạy đua với thời gian để trả món nợ lịch sử. Thời gian càng lùi xa, những nhân chứng lịch sử – những người đồng đội trực tiếp chôn cất liệt sĩ như người cựu chiến binh trong câu chuyện – ngày một già đi và mất đi. Địa hình ngày một biến đổi do tốc độ đô thị hóa và phát triển nông nghiệp. Nếu không có những chiến dịch mang tính quy mô và quyết liệt như thế này, những bí mật dưới lòng đất sẽ vĩnh viễn bị chôn vùi.
Hình ảnh những người lính Đội K51 thắp hương trước khi vận hành máy múc, cẩn trọng rây từng vốc đất để tìm lại những mảnh tăng nilon mục nát phản ánh một hình ảnh rất đẹp của Quân đội Nhân dân Việt Nam: Quân với dân một ý chí. Việc tìm thấy những mảnh tăng nilon đầu tiên không chỉ là một tiến triển về mặt kỹ thuật khai quật, nó là một “tia sáng” thắp lên hy vọng cho cả một hệ thống, chứng minh rằng những ký ức của người lính già năm xưa là hoàn toàn có thật.
3. Lan tỏa thông tin tích cực – Trách nhiệm của cộng đồng trong thời đại số
Trên không gian mạng ngày nay, chúng ta thường dễ bị cuốn vào những thông tin giật gân, những câu chuyện tiêu cực hay những cuộc tranh cãi vặt vãnh. Câu chuyện về mảnh vườn của ông Tô Điền Lâm và cuộc tìm kiếm của Đội K51 tại Đắk Lắk chính là một luồng năng lượng tích cực, một thứ “vắc-xin tinh thần” cần được lan tỏa mạnh mẽ đến độc giả, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Nó cho thế hệ trẻ – những người sinh ra trong hòa bình, chỉ biết đến chiến tranh qua những trang sách lịch sử – hiểu được rằng: Hòa bình mà họ đang hưởng thụ hôm nay được xây dựng bằng những viên gạch xương máu có thật, vẫn đang nằm đâu đó dưới những gốc cây ăn quả, dưới những nền nhà của đồng bào. Câu chuyện cũng là một lời kêu gọi tha thiết và đầy trách nhiệm của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk: Mỗi một thông tin, một mảnh ký ức nhỏ của người dân về những ngôi mộ cổ, những trận đánh năm xưa đều là những mảnh ghép vô giá giúp đưa các anh trở về.
Sự đồng lòng của gia đình ông Lâm và sự tận tụy của các chiến sĩ K51 đã vẽ nên một bức tranh tuyệt đẹp về tình quân dân. Hãy cùng chia sẻ những câu chuyện như thế này với một thái độ trân trọng và biết ơn, để hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về đất mẹ không bao giờ là cuộc hành trình đơn độc, và để lòng đất mẹ sẽ sớm trả lại sự vẹn toàn cho những người con đã hiến dâng cả cuộc đời mình cho dáng hình xứ sở.
