Thanh Hóa yêu cầu làm rõ chuyện học sinh đạt giải quốc gia vẫn “trượt” diện tuyển thẳng lớp 10
Chỉ còn ít ngày nữa, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT tại Thanh Hóa sẽ chính thức diễn ra. Thế nhưng, thay vì tâm lý thoải mái của một học sinh sở hữu bảng thành tích quốc tế, gia đình em Nguyễn Viết An Minh (học sinh lớp 9, Trường THCS Minh Khai, TP. Thanh Hóa) lại đang phải sống trong những ngày căng thẳng vì những lá đơn kiến nghị.
Sự việc bắt nguồn từ cuộc thi “Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc lần thứ 21” diễn ra vào năm 2025. Đây là sân chơi do Tỉnh đoàn phối hợp cùng Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật, Sở GD&ĐT và Sở KH&CN tỉnh Thanh Hóa tổ chức. Tại vòng chung kết toàn quốc, em An Minh đã xuất sắc giành giải Nhì. Không dừng lại ở đó, nam sinh này tiếp tục khẳng định năng lực bằng tấm Huy chương Vàng tại Hội chợ sáng chế quốc tế Seoul (Hàn Quốc).
Với những cột mốc đáng tự hào ấy, bà Phạm Thị Hòa (mẹ của An Minh) tin rằng con trai mình hoàn toàn đủ điều kiện được tuyển thẳng vào lớp 10 theo các quy định hiện hành về ưu tiên học sinh giỏi. Tuy nhiên, ngày 15/5 vừa qua, Sở GD&ĐT tỉnh Thanh Hóa đã ra văn bản từ chối hồ sơ xét tuyển thẳng của em.
Theo giải trình từ phía ngành giáo dục địa phương, căn cứ vào Khoản 1 Điều 14 Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT về Quy chế tuyển sinh, diện tuyển thẳng dành cho học sinh đạt giải tại các cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia. Tuy nhiên, sau khi rà soát, Sở GD&ĐT Thanh Hóa nhận thấy cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc không có văn bản ký kết phối hợp tổ chức giữa Bộ GD&ĐT và đơn vị chủ trì.
Đặc biệt, ngày 12/3/2026, Bộ GD&ĐT đã ban hành Công văn số 1106/BGDĐT-KHCNTT nêu rõ quan điểm “không tham gia bảo trợ cho cuộc thi này”. Do đó, phía Sở khẳng định không có đủ cơ sở pháp lý để đưa cuộc thi vào danh mục được ưu tiên xét tuyển thẳng.
Ngược lại, phía gia đình học sinh bày tỏ sự băn khoăn lớn về tính thời điểm của quy định. Bà Hòa cho rằng, cuộc thi đã khép lại và trao giải từ tháng 10/2025, thời điểm con bà nỗ lực thi đấu là dựa trên các thông tin khuyến khích tại thời điểm đó. Việc dùng một công văn ban hành vào tháng 3/2026 để áp dụng hồi tố, phủ nhận thành quả trước đó của học sinh là chưa thực sự thấu tình đạt lý.
Trước tính chất phức tạp và để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho học sinh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa – ông Đầu Thanh Tùng – đã trực tiếp chỉ đạo, giao Sở GD&ĐT khẩn trương chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan giải quyết dứt điểm vụ việc, có văn bản trả lời công dân và báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh trước ngày 28/5.
Câu chuyện của em Nguyễn Viết An Minh không đơn thuần là một tranh chấp hành chính về mặt thủ tục xét tuyển. Nhìn rộng hơn, đây là một lát cắt điển hình phản ánh khoảng vênh giữa kỳ vọng của người học, sự nỗ lực của các phong trào sáng tạo và tính nghiêm minh – đôi khi đến mức xơ cứng – của các văn bản quy phạm pháp luật.
Khi cái lý và cái tình chưa tìm thấy tiếng nói chung
Xét về góc độ quản lý nhà nước, chúng ta cần thẳng thắn chia sẻ với áp lực của Sở GD&ĐT Thanh Hóa. Tuyển sinh đầu cấp, đặc biệt là cuộc đua vào lớp 10 công lập, luôn là một trong những kỳ thi căng thẳng và nhạy cảm nhất. Một quyết định nới lỏng quy chế không đúng thẩm quyền, dù xuất phát từ lòng trắc ẩn hay sự trân trọng tài năng, cũng có thể mở ra tiền lệ xấu và phá vỡ tính công bằng đối với hàng chục ngàn thí sinh khác. Khi Bộ GD&ĐT đã có văn bản khẳng định không bảo trợ, Sở GD&ĐT địa phương buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt “hành lang pháp lý” để bảo vệ tính thượng tôn pháp luật.
Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ của người học và gia đình, sự hụt hẫng là điều hoàn toàn có thật và đáng được cảm thông. Một đứa trẻ 15 tuổi, dành hàng tháng trời trong phòng thí nghiệm, vượt qua các cấp để đem vinh quang về cho tỉnh nhà và đất nước, vốn không có nghĩa vụ và cũng không đủ khả năng để thẩm định xem cuộc thi mình tham gia có “văn bản phối hợp” giữa Bộ này và Bộ khác hay không. Các em tham gia bằng niềm tin thuần khiết vào giá trị của tri thức và sự công nhận của xã hội thông qua tấm bằng khen mang tầm vóc “Quốc gia”.
Sự bất cập nằm ở chỗ: Cuộc thi được tổ chức rầm rộ vào cuối năm 2025 với sự tham gia phối hợp của các cơ quan ban ngành cấp tỉnh, nhưng đến tháng 3/2026 – tức là khi “gạo đã nấu thành cơm” – một văn bản phủ nhận vai trò bảo trợ mới xuất hiện. Sự chậm trễ hoặc thiếu đồng bộ trong việc định hướng, thông tin quy chế từ cấp vĩ mô đã vô tình đặt người học vào thế việt vị.
Bài học về sự minh bạch và định hướng từ sớm
Sự sáng tạo của thế hệ trẻ là nguồn tài nguyên vô giá mà mọi quốc gia đều ra sức vun đắp. Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng hay Hội chợ sáng chế quốc tế Seoul đều là những sân chơi bổ ích, kích thích tư duy khoa học của học sinh. Thế nhưng, để những sân chơi này không biến thành “cái bẫy danh hiệu”, rất cần một sự định hướng rõ ràng và minh bạch ngay từ khâu phát động.
Nên chăng, ngay từ đầu năm học hoặc trước khi ký quyết định cử học sinh tham gia các cuộc thi, ngành giáo dục cần công khai danh mục các giải thưởng được quyền quy đổi thành điểm thưởng hoặc suất tuyển thẳng. Mọi sự thay đổi về mặt chính sách, nếu có, cần tuân thủ nguyên tắc không hồi tố đối với những thành tích đã được xác lập trước đó, nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng và niềm tin của người dân vào nền giáo dục.
Lời kết
Việc UBND tỉnh Thanh Hóa kịp thời vào cuộc chỉ đạo sát sao, yêu cầu giải quyết dứt điểm trước ngày 28/5 là một tín hiệu rất tích cực. Điều này cho thấy chính quyền địa phương không bàng quan trước bức xúc của người dân và luôn đặt quyền lợi của học sinh lên hàng đầu.
Quyết định cuối cùng dù có thay đổi được cục diện hay không, thì đây cũng là một bài học đắt giá cho các nhà quản lý giáo dục. Chúng ta cần những văn bản quy chế chặt chẽ để đảm bảo công bằng, nhưng chúng ta cũng cần một cơ chế linh hoạt, nhân văn để không làm tổn thương những mầm non khoa học. Giúp một học sinh giỏi được đi tiếp trên con đường rộng mở không chỉ là việc trao cho em một tấm vé tuyển thẳng, mà là giữ vững ngọn lửa đam mê sáng tạo trong tim em – thứ vốn dễ bị dập tắt bởi những rào cản hành chính khô khan.
