Hoàn lưu siêu bão Ba Vì sắp tác động Biển Đông, vùng biển nào chịu ảnh hưởng?

Hoàn lưu siêu bão Ba Vì sắp tác động Biển Đông, vùng biển nào chịu ảnh hưởng?

Phần 1: Cập Nhật Hành Trình Siêu Bão Ba Vì Và Những Tác Động Gián Tiếp Đến Hải Phận Việt Nam

Trong kỷ nguyên của biến đổi khí hậu toàn cầu, quy luật vận hành của các cơn bão nhiệt đới ngày càng trở nên phức tạp và vượt ra khỏi những dự đoán cơ học thông thường. Câu chuyện về siêu bão mang tên Ba Vì (Bavi) đang diễn ra ở khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương là một minh chứng điển hình. Dù tâm bão được xác định sẽ không đi vào vùng trũng Biển Đông để ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta, nhưng sức mạnh xung kích từ khối hoàn lưu rộng lớn của nó vẫn đủ sức khiến hàng loạt vùng biển mang tính chiến lược của Việt Nam rơi vào trạng thái báo động.

Theo thông tin cập nhật mới nhất từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, vào lúc 7h sáng ngày 10/7, vị trí tâm bão Ba Vì được định vị cách đảo Đài Loan khoảng 650km về phía Đông Nam và cách địa phận tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc) khoảng 1.000km về cùng hướng. Sau một giai đoạn bùng nổ năng lượng trên đại dương, cường độ của bão Ba Vì đã có xu hướng hạ nhiệt đáng kể khi giảm liền 2 cấp so với ngày trước đó, hiện giữ mức sức gió mạnh nhất đạt cấp 14.

Các mô hình dự báo khí tượng quốc tế và trong nước đồng thuận nhận định, trong vòng 24 giờ tới, bão Ba Vì duy trì quỹ đạo di chuyển chủ yếu theo hướng Tây Bắc với vận tốc trung bình khoảng 25km/h. Cường độ bão sẽ tiếp tục suy giảm cơ học trong quá trình tiến gần về phía đất liền châu Á. Trong khoảng 2-3 ngày tiếp theo, cơn bão này sẽ có xu hướng bẻ lái dịch chuyển lệch hẳn lên phía Bắc. Vùng đổ bộ mục tiêu của Ba Vì được xác định nằm ở khoảng giữa hai tỉnh Phúc Kiến và Chiết Giang của Trung Quốc. Thời gian tâm bão quét vào đất liền dự kiến rơi vào khoảng đêm 11/7 đến rạng sáng ngày 12/7. Khi đổ bộ, sức gió vùng gần tâm bão vẫn rất mạnh, dao động từ cấp 10 đến cấp 12, giật tới cấp 14.

Mặc dù bão Ba Vì không trực tiếp “mở cửa” bước vào Biển Đông, song các chuyên gia khí tượng đặc biệt lưu ý về tác động gián tiếp của khối hoàn lưu bão. Do sự tương tác động lực học giữa hoàn lưu bão Ba Vì với hệ thống gió mùa mùa hè, vùng biển trải dài từ tỉnh Khánh Hòa đến tỉnh Vĩnh Long, khu vực Giữa và Nam Biển Đông – bao gồm cả vùng biển quanh Quần đảo Trường Sa – sẽ có gió Tây Nam mạnh cấp 6, giật cấp 7-8, gây ra tình trạng biển động mạnh.

Song song đó, tại khu vực phía Đông của Bắc Biển Đông, trường gió cũng sẽ mạnh dần lên cấp 6, giật cấp 8, đẩy chiều cao sóng biển dao động từ 2m đến 4m, trực tiếp đe dọa đến các hoạt động hàng hải công cộng và đánh bắt thủy hải sản của ngư dân.

Nhìn rộng hơn về bức tranh thiên tai, cơ quan khí tượng dự báo mùa bão năm nay chịu sự chi phối mạnh mẽ của hiện tượng hiện tượng El Nino. Do đó, tổng số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông được dự báo có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm, dao động khoảng từ 8 đến 10 cơn. Trong số đó, có khoảng 3 đến 5 cơn bão có khả năng đổ bộ và ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam, tập trung cao điểm vào giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9 tại khu vực Bắc Bộ và từ tháng 10 đến tháng 11 tại Trung Bộ, không loại trừ khả năng các tháng cuối năm sẽ xuất hiện những cơn bão dị thường quét qua Nam Bộ.

Một chi tiết đáng chú ý bên lề, cái tên bão “Bavi” chính là một trong những danh xưng do Việt Nam đề xuất và đóng góp vào danh mục tên bão quốc tế của Ủy ban Bão. Trước đó, Ủy ban Bão quốc tế đã đưa ra một quyết định lịch sử khi chính thức loại bỏ hoàn toàn hai cái tên bão Yagi và Trami ra khỏi hệ thống mã danh vĩnh viễn, do những tổn thất thảm khốc về người và của mà hai siêu bão này gây ra cho Philippines và Việt Nam.

Tên bão Yagi sau đó được thay thế bằng tên Tomo. Tên bão Trami được thay thế bằng tên Hoaban – loài hoa đặc trưng của núi rừng Tây Bắc Việt Nam. Đồng thời, Ủy ban Bão cũng ghi nhận đề xuất của hai quốc gia về việc xem xét ngừng sử dụng thêm loạt tên bão gây thiệt hại nghiêm trọng gồm Wipha, Co-May, Mitag, Ragasa, Bualoi, Matmo, Kalmaegi và Fung-Wong. Các quốc gia đề xuất các tên cũ này sẽ có trách nhiệm gửi danh sách tên mới thay thế trong thời gian tới.

Phần 2:  Khi Bão Không Vào Nhà Vẫn Cần Kê Cao Gối Về Tư Duy An Toàn Biển Đảo

1. “Hiệu ứng cánh bướm” của thời tiết và giới hạn của tư duy phòng chống thiên tai theo địa giới

Trong tư duy phòng chống thiên tai truyền thống, chúng ta thường có thói quen chỉ bật chế độ cảnh báo cao độ khi một cơn bão chính thức đi vào Biển Đông, thiết lập tọa độ và hướng thẳng vào đất liền nước ta. Cách tiếp cận mang tính “địa giới” này đã không còn phù hợp trong kỷ nguyên thời tiết cực đoan ngày nay. Câu chuyện của bão Ba Vì là một minh chứng cụ thể cho thấy một thực tế: Tâm bão cách xa hàng ngàn cây số, không một hạt mưa bão nào rơi xuống đất liền Việt Nam, nhưng hoàn lưu của nó vẫn đủ sức tạo ra những đợt sóng cao tới 4 mét và gió giật cấp 8 tại Trường Sa.

Khí tượng thủy văn là một hệ thống động lực học toàn cầu không có biên giới hành chính. Một sự thay đổi áp suất ở vùng biển phía Đông Đài Loan hoàn toàn có thể kích hoạt hệ thống gió mùa Tây Nam ở vùng biển phía Nam Việt Nam hoạt động mạnh mẽ hơn.

Sự nguy hiểm của hoàn lưu gián tiếp đôi khi còn đáng sợ hơn cả một cơn bão trực diện, bởi nó dễ tạo ra tâm lý chủ quan. Ngư dân trên biển hoặc các tàu vận tải khi thấy thông báo “bão hướng vào Trung Quốc” hoàn toàn có thể nghĩ rằng mình đang ở vùng an toàn, từ đó lơ là các biện pháp neo đậu, bảo hộ. Việc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia phát đi thông báo khẩn cấp về những tác động tại vùng biển Khánh Hòa – Vĩnh Long và đặc khu Trường Sa thể hiện một tầm nhìn bao quát, khoa học, lấy sự an toàn của người dân làm thước đo cao nhất.

2. Từ câu chuyện “Khai tử” tên bão đến trách nhiệm của con người trước tự nhiên

Việc Ủy ban Bão quốc tế quyết định xóa bỏ vĩnh viễn hai cái tên Yagi và Trami, đồng thời xem xét loại bỏ một loạt cái tên khác như Co-May, Wipha… không đơn thuần là một thủ tục hành chính mang tính kỹ thuật của ngành khí tượng. Trong văn hóa ngành khí tượng toàn cầu, việc một cái tên bão bị “khai tử” là một sự ghi dấu đau thương. Nó đồng nghĩa với việc cơn bão đó đã gieo rắc những thảm họa vượt quá sức chịu đựng của con người, để lại những vết sẹo không thể xóa nhòa trên da thịt của các quốc gia mà nó đi qua.

Việc thay thế cái tên Trami đầy ám ảnh bằng tên “Hoaban” – loài hoa ban trắng tinh khôi của núi rừng Tây Bắc Việt Nam – mang một thông điệp nhân văn sâu sắc. Nó thể hiện khát vọng của con người về sự tái sinh, về việc dùng cái đẹp, sự dịu dàng của thiên nhiên để chữa lành những vết thương do chính thiên nhiên gây ra.

Tuy nhiên, đằng sau nét thơ mộng ấy, chúng ta phải thẳng thắn nhìn nhận một thực tế khốc liệt: Số lượng các tên bão bị đề nghị xóa bỏ ngày càng tăng lên qua các năm cho thấy cường độ và tần suất của các siêu bão “quái vật” đang ngày một dày đặc hơn. Biến đổi khí hậu, sự nóng lên của nước biển đại dương chính là “bột nở” nuôi dưỡng những cơn bão như Ba Vì, Yagi đạt đến những cấp độ hủy diệt. Việc dự báo năm nay có hiện tượng El Nino khiến số lượng bão ít đi (chỉ từ 8-10 cơn) không đồng nghĩa với việc chúng ta được phép lơ là. Ít bão hơn nhưng bão lại có xu hướng tập trung năng lượng để trở thành những cơn bão dị thường, cực đoan và có quỹ đạo “khó lường” hơn.

3. Hướng đến một văn hóa ứng phó thiên tai thông minh, tích cực và chủ động

Để sống chung và giảm thiểu thiệt hại từ thiên tai trong bối cảnh mới, cộng đồng xã hội và mỗi người dân cần chuyển dịch từ tư duy “Ứng phó bị động” (chờ bão đến mới chạy) sang tư duy “Quản trị rủi ro chủ động” (chuẩn bị sẵn sàng từ khi trời còn xanh).

• Đối với các cơ quan quản lý và lực lượng trên biển: Việc thành lập các hệ thống liên lạc thông suốt, cảnh báo sớm đến từng con tàu đang đánh bắt tại ngư trường Trường Sa và Hoàng Sa là nhiệm vụ cốt tử. Những thông tin về chiều cao sóng (2-4m) và cấp gió giật cần được số hóa và truyền tải theo thời gian thực để ngư dân có đủ thời gian đưa tàu thuyền vào vùng trú ẩn an toàn.

• Đối với cộng đồng mạng và truyền thông xã hội: Việc chia sẻ thông tin thời tiết cần dựa trên tinh thần trách nhiệm và khoa học. Thay vì giật gân, thêu dệt những kịch bản đáng sợ về “siêu bão hủy diệt” để câu view, người dùng mạng xã hội nên lan tỏa những thông báo chính thức của cơ quan khí tượng, hướng dẫn các kỹ năng sinh tồn, bảo vệ tài sản và động viên tinh thần các lực lượng đang làm nhiệm vụ nơi đầu sóng ngọn gió.

Bão Ba Vì, dù mang cái tên rất Việt Nam, đang chọn một cái đích đến khác ngoài lãnh thổ của chúng ta. Nhưng những đợt sóng cồn cào ngoài khơi Trường Sa rạng sáng nay chính là lời nhắc nhở nghiêm túc của thiên nhiên: Trên đại dương bao la, không có ai là người đứng ngoài cuộc. Duy trì một thái độ cảnh giác cao độ, trang bị cho mình một phông văn hóa ứng phó thiên tai thông minh và văn minh chính là cách tốt nhất để chúng ta bảo vệ cuộc sống bình yên của gia đình và đồng hành cùng đất nước đi qua những mùa dông bão một cách an toàn nhất.