Tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg (SPIEF), Tổng thống Nga Vladimir Putin đã công bố những thông tin mang tính bước ngoặt về cục diện địa chính trị Đông Âu. Việc Điện Kremlin lần đầu tiên tiết lộ về một kênh liên lạc bí mật với Kiev, cùng những cáo buộc đanh thép xoay quanh thảm kịch tại Lugansk, đang phơi bày một thực tế khốc liệt: Khoảng cách để đi đến một thỏa thuận hòa bình vẫn còn vô cùng xa vời.
Lật tẩy cuộc tiếp xúc bí mật và cú sốc mang tên Lugansk
Trong bài phát biểu kéo dài 45 phút và phiên hỏi đáp tâm điểm tại SPIEF, Tổng thống Vladimir Putin đã thu hút sự chú ý của toàn cầu khi quyết định công khai một bí mật ngoại giao chưa từng được hé lộ. Nhà lãnh đạo Nga cho biết, chỉ mới ba tuần trước, một doanh nhân người Nga uy tín – người được ông Putin tin tưởng mô tả là “người tử tế” – đã đóng vai trò trung gian liên lạc.
Đáng chú ý, chuyến đi tới Kiev của doanh nhân này không xuất phát từ sự chỉ đạo của Điện Kremlin. Tại dinh thự riêng của giới chức Ukraine, một thông điệp quan trọng đã được gửi gắm trở lại Moscow: Tổng thống Volodymyr Zelensky chính thức đề nghị được gặp mặt trực tiếp. Động thái này ban đầu được xem là một tia sáng le lói cho tiến trình hòa bình, nhất là khi Nga luôn khẳng định họ chưa bao giờ đóng sập cánh cửa đàm phán.
Thế nhưng, tia hy vọng đó đã bị dập tắt chỉ trong vòng chưa đầy 24 giờ. Theo ông Putin, cuộc trao đổi qua kênh trung gian diễn ra vào ngày 21/5, thì ngay ngày 22/5, một thảm kịch đã giáng xuống. Lực lượng của Ukraine bị cáo buộc đã tiến hành một đòn đánh tàn khốc vào khu ký túc xá của một trường cao đẳng tại Cộng hòa Nhân dân Lugansk tự xưng. Vụ việc thương tâm đã cướp đi sinh mạng của nhiều trẻ em và thanh thiếu niên, trong khi Moscow khẳng định khu vực này hoàn toàn không có bất kỳ phương tiện quân sự nào đồn trú. Sự đối lập gay gắt giữa lời kêu gọi hòa bình ngầm và hành động trên thực địa đã khiến Điện Kremlin phẫn nộ, gọi đây là những đòn đánh “tàn bạo và trắng trợn”. Khi được hỏi về lý do đằng sau vụ việc, phía Kiev thông qua người trung gian chỉ để lại một câu trả lời bế tắc: “Tôi không có lời giải thích nào cả”.
Thái độ gay gắt trước “bức thư ngỏ” và bài toán chính danh
Chính thảm kịch tại Lugansk đã trở thành giọt nước tràn ly, định hình thái độ cự tuyệt của Moscow đối với “bức thư ngỏ” mà Kiev công bố sau đó. Tổng thống Putin xác nhận ông chỉ đọc lướt qua văn bản này do người phát ngôn Dmitry Peskov đệ trình, nhưng chừng đó là đủ để ông đưa ra những lời chỉ trích nặng nề.
Ông Putin công khai gọi nội dung bức thư là chứa đựng “những yếu tố mang tính thô lỗ”. Đáp trả lại những lời lẽ mỉa mai về tuổi tác, nhà lãnh đạo Nga điềm tĩnh khẳng định năng lực làm việc thực tế mới là thước đo cao nhất của một chính trị gia. Đồng thời, ông không ngần ngại nhắc nhở Tổng thống Zelensky về phong cách ngoại giao có phần “kịch tính” của mình, ví von hình ảnh của nhà lãnh đạo Ukraine tại Nhà Trắng như đang cố đóng vai “Rambo: First Blood” – một sự hóa thân có thể thu hút sự chú ý nhưng hoàn toàn không phù hợp với mọi bối cảnh chính trị.
Sâu xa hơn, Moscow tiếp tục xoáy vào điểm yếu chí mạng về mặt pháp lý của chính quyền Kiev: Tính chính danh. Nhắc nhở về việc nhiệm kỳ Tổng thống theo hiến pháp của ông Zelensky đã kết thúc vào tháng 5/2024, ông Putin nhấn mạnh rằng việc từ chối tổ chức bầu cử có thể bị coi là hành vi tiếm quyền. Đây là một lập luận chiến lược nhằm làm suy yếu vị thế đàm phán của đối phương trên trường quốc tế.
Lăng kính về nước Mỹ và vai trò của ông Donald Trump
Bên cạnh những thông điệp cứng rắn gửi tới Kiev, phần bình luận của ông Putin về nước Mỹ, đặc biệt là cựu Tổng thống Donald Trump, đã hé lộ nhiều toan tính địa chính trị sâu sắc. Điện Kremlin tỏ ra không đồng tình với việc Ukraine liên tục đòi hỏi vũ khí từ Washington nhưng lại chối bỏ vai trò bảo lãnh hòa bình của Mỹ.
Trong một nhận định mang tính giả định nhưng đầy sức nặng, ông Putin cho rằng nếu ông Donald Trump không “bị đánh cắp chiến thắng” và tiếp tục lãnh đạo nước Mỹ từ năm 2020, cuộc xung đột đẫm máu tại Ukraine rất có thể đã không bao giờ nổ ra. Sự tôn trọng công khai mà ông Putin dành cho ông Trump cho thấy Moscow vẫn đang để ngỏ những kỳ vọng về một sự thay đổi cục diện chính trị tại Washington. Tuy nhiên, lập trường cốt lõi của Nga không thay đổi: Các vấn đề sinh tử phải được định đoạt trực tiếp giữa Nga và Ukraine, trong khi Mỹ và phương Tây chỉ nên giới hạn ở vai trò tạo điều kiện và bảo lãnh.
Tuyên ngôn về chủ quyền và hồi kết không thể đảo ngược
Khép lại những thông điệp tại SPIEF, Tổng thống Putin đã nâng tầm cuộc đối đầu hiện tại thành một cuộc chiến bảo vệ và khẳng định chủ quyền quốc gia. Bị cô lập khỏi hệ thống tài chính và thương mại phương Tây, Moscow đang biến áp lực thành động lực để tự chủ hoàn toàn về kinh tế, khoa học và công nghiệp quốc phòng.
“Chủ quyền hàm ý thông minh hơn và mạnh mẽ hơn”, ông Putin tuyên bố, gửi đi một thông điệp răn đe rõ ràng rằng nước Nga sở hữu đầy đủ nền tảng để theo đuổi chiến lược của mình đến cùng. Lời khẳng định đanh thép “các hoạt động quân sự rồi sẽ kết thúc bằng việc chúng tôi đạt được những mục tiêu đã đề ra” không chỉ là lời động viên gửi tới các binh sĩ đang chiến đấu trên tiền tuyến, mà còn là một tối hậu thư gửi tới các đối thủ địa chính trị: Nga sẽ không lùi bước cho đến khi những lợi ích cốt lõi được bảo đảm tuyệt đối.
