Chỉ vài giờ sau khi Điện Kremlin dội “gáo nước lạnh” vào đề xuất tổ chức một cuộc gặp mặt thượng đỉnh, Kiev đã chính thức lên tiếng đáp trả. Phản ứng mạnh mẽ từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky không chỉ thể hiện sự thất vọng sâu sắc mà còn phơi bày một thực tế nghiệt ngã: Cánh cửa ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất tại Đông Âu trong nhiều thập kỷ qua đang dần bị khép lại hoàn toàn.
Lời cáo buộc “chọn xung đột” từ Kiev
Vào đêm ngày 5/6, trong bài phát biểu thường nhật được phát sóng toàn quốc, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã dành phần lớn thời lượng để bình luận về những diễn biến ngoại giao mới nhất. Không giấu được sự thất vọng, nhà lãnh đạo Kiev đã trực tiếp cáo buộc người đồng cấp Nga đang cố tình né tránh các nỗ lực kiến tạo hòa bình.
Trích dẫn từ tờ The Kyiv Independent, ông Zelensky nhấn mạnh một cách cay đắng: “Thật tiếc, phía Nga một lần nữa lại chọn xung đột. Mọi người có thể nghe thấy điều đó hôm nay. Ông Putin đơn giản không muốn kết thúc xung đột”. Lời tuyên bố này được đưa ra như một bản đúc kết về thái độ của Điện Kremlin đối với “bức thư ngỏ” mang tính nhượng bộ hiếm hoi mà Ukraine vừa công bố trước đó.
Nhà lãnh đạo Ukraine cũng khéo léo lôi kéo sự đồng tình của dư luận quốc tế khi khẳng định rằng, sự khước từ từ phía Moscow không chỉ là nỗi thất vọng của riêng Kiev mà còn là gánh nặng tâm lý đối với toàn cầu. “Tôi nghĩ nhiều người trên khắp thế giới cảm thấy thất vọng về sự phản hồi đó. Ông ấy không muốn thay đổi bất kỳ điều gì”, ông Zelensky chia sẻ thêm. Bằng những lời lẽ này, Kiev muốn gửi gắm một thông điệp rõ ràng tới các đồng minh phương Tây: Ukraine đã chìa tay ra, nhưng chính Nga mới là bên hất đổ bàn cờ ngoại giao.
Rào cản từ Điện Kremlin và góc nhìn về “sự thô lỗ”
Phản ứng gay gắt của ông Zelensky hoàn toàn có cơ sở khi nhìn lại những tuyên bố đanh thép được phát đi từ lãnh thổ Nga trước đó cùng ngày. Tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St Petersburg, một trong những sự kiện mang tính biểu tượng của Nga, Tổng thống Vladimir Putin đã công khai bác bỏ mọi khả năng diễn ra một cuộc đối thoại trực tiếp ở thời điểm hiện tại.
Lập luận cho quyết định của mình, người đứng đầu Điện Kremlin viện dẫn những “bài học quá khứ”, cho rằng các cuộc gặp gỡ cấp cao giữa ông và ông Zelensky từ trước đến nay hoàn toàn không mang lại giá trị thực tiễn. Ông Putin nhận định các sự kiện đó chỉ đơn thuần là chiêu trò nhằm “câu giờ” của đối phương, thay vì thực tâm tìm kiếm một giải pháp tháo gỡ triệt để. Khi được báo giới đặt câu hỏi trực diện về triển vọng gặp mặt, nhà lãnh đạo Nga lạnh lùng đáp trả rằng bản thân “thấy việc đó không có ý nghĩa”.
Không dừng lại ở việc từ chối, Tổng thống Putin còn dập tắt mọi thiện cảm bằng cách chỉ trích trực diện nội dung của bức thư ngỏ. Ông mô tả văn bản đề xuất của nhà lãnh đạo Ukraine là chứa đựng những yếu tố “thô lỗ”. Xoáy sâu vào động cơ thực sự của Kiev, ông đặt ra một câu hỏi đầy tính thách thức: “Đây là cái gì? Một nỗ lực để tổ chức một cuộc gặp hay một nỗ lực để tạo ra các điều kiện khiến nó trở nên bất khả thi?”. Sự hoài nghi này cho thấy Moscow tin rằng bức thư ngỏ vốn dĩ được thiết kế không phải để mời gọi đàm phán, mà để cố tình cài cắm những điều khoản khiêu khích, buộc Nga phải từ chối nhằm gánh chịu búa rìu dư luận.
Bế tắc ngoại giao và canh bạc tâm lý chiến
Màn “đấu khẩu” gián tiếp qua lại giữa hai nhà lãnh đạo tối cao đã phác họa một bức tranh toàn cảnh vô cùng ảm đạm về tương lai của khu vực Đông Âu. Giới quan sát chính trị nhận định, cục diện bế tắc hiện tại không chỉ xuất phát từ những bất đồng về lãnh thổ hay an ninh, mà còn bắt nguồn từ một cuộc khủng hoảng niềm tin sâu sắc.
Cả Nga và Ukraine đều đang bị cuốn vào một canh bạc tâm lý chiến khốc liệt. Đối với Ukraine, việc đề xuất đàm phán nhưng kèm theo những thông điệp cứng rắn là cách để củng cố tinh thần nội khối, chứng minh với các đồng minh như Mỹ và châu Âu rằng Kiev không hề lùi bước trước áp lực. Ngược lại, đối với Nga, việc thẳng thừng từ chối đối thoại trong giai đoạn này là thông điệp cho thấy Moscow vẫn đang kiểm soát hoàn toàn nhịp độ chiến trường và không có lý do gì phải nhượng bộ trước những “chiêu trò ngoại giao” từ đối thủ.
Khi cả hai bên đều không sẵn sàng lùi một bước để tạo không gian cho những thỏa hiệp thực chất, các tuyên bố trên truyền thông chỉ mang ý nghĩa củng cố lập trường và đổ lỗi cho đối phương. Khoảng trống ngoại giao này chắc chắn sẽ dẫn đến những hệ lụy thảm khốc hơn trên thực địa. Khi đàm phán đóng băng, tiếng nói duy nhất còn lại sẽ là tiếng nói của vũ khí, đẩy cuộc khủng hoảng bước vào một chu kỳ tiêu hao kéo dài và tàn khốc hơn bao giờ hết.
