Cục diện địa chính trị Đông Âu vừa chứng kiến một bước ngoặt đầy bất ngờ mang tính biểu tượng. Chỉ trong vòng 24 giờ, từ chỗ bày tỏ sự hào hứng với một cuộc gặp gỡ cấp cao, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có màn “quay xe” ngoạn mục khi tuyên bố lãnh đạo Nga và Ukraine giờ đây nên tự mình giải quyết vấn đề. Động thái này đang tạo ra một khoảng trống ngoại giao to lớn giữa lúc căng thẳng leo thang đỉnh điểm.
Màn “quay xe” chớp nhoáng từ Washington
Theo những thông tin mới nhất được ghi nhận vào ngày 6/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra những bình luận làm xáo trộn hoàn toàn các dự đoán trước đó của giới quan sát quốc tế. Khi được giới truyền thông đặt câu hỏi về việc liệu ông có muốn Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tiến hành một cuộc trò chuyện riêng, không có sự can thiệp và giám sát của Mỹ hay không, ông Trump đã đưa ra một câu trả lời mang tính rũ bỏ trách nhiệm.
“Tôi không bận tâm. Ý tôi là, hãy để họ tự giải quyết. Tôi đã đưa họ vào tình huống này, và tôi nghĩ mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi”, người đứng đầu Nhà Trắng thản nhiên tuyên bố. Ông cũng không quên nhấn mạnh sự tự tin của mình khi cho rằng thời điểm chín muồi để giải quyết dứt điểm vấn đề giữa Nga và Ukraine đang đến rất gần. Tuy nhiên, ông vẫn giữ nguyên quan điểm quen thuộc khi chỉ trích cuộc xung đột này: “Đây là một cuộc chiến lẽ ra không bao giờ nên xảy ra. Nó sẽ không bao giờ xảy ra nếu tôi là tổng thống”.
Phát ngôn này được xem là một cú “quay xe” cực gắt. Bởi lẽ, chỉ ngay ngày hôm trước, khi ông Zelensky vừa công bố bức thư ngỏ mời ông Putin gặp mặt, ông Trump còn phản hồi vô cùng tích cực và hồ hởi nhận định rằng “Sẽ thật tuyệt nếu họ gặp nhau”. Sự thay đổi thái độ đột ngột này cho thấy Washington dường như đang muốn rút chân khỏi vai trò trung gian hòa giải trực tiếp, đẩy toàn bộ sức ép đàm phán lên vai hai quốc gia đang trực tiếp tham chiến.
Sự lệch pha trong toan tính ngoại giao của Ukraine
Động thái thoái lui của ông Trump chắc chắn là một “gáo nước lạnh” dội thẳng vào những toan tính chiến lược của chính quyền Kiev. Trong bức thư ngỏ gửi Điện Kremlin trước đó, Tổng thống Zelensky đã vạch ra một lộ trình đàm phán cực kỳ cụ thể, trong đó nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của các cường quốc phương Tây. Ông yêu cầu cả châu Âu và Mỹ phải can dự sâu vào tiến trình này, đặc biệt đề xuất Mỹ sẽ đóng vai trò là quốc gia trực tiếp giám sát bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào được ký kết.
Sự mâu thuẫn giữa mong muốn có “người bảo lãnh” của Ukraine và thái độ “hãy tự giải quyết” của ông Trump đã phơi bày một thực tế nghiệt ngã: Kiev đang mất dần sự hậu thuẫn ngoại giao vô điều kiện từ đối tác quan trọng nhất của mình. Bản thân ông Trump cũng thừa nhận một rào cản tâm lý khổng lồ khiến việc tự đàm phán trở nên bất thi: “Giữa Tổng thống Putin và Tổng thống Zelensky có sự thù hận rất lớn. Và tôi hy vọng chúng ta có thể giải quyết được vấn đề này”. Tuy nhiên, hy vọng đó dường như không đi kèm với bất kỳ hành động can thiệp cụ thể nào từ phía Mỹ trong giai đoạn hiện tại.
Giọt nước tràn ly: Thảm kịch tại Lugansk và lập trường của Nga
Trong khi Mỹ đang muốn đứng ngoài cuộc, thì tại Moscow, cánh cửa đối thoại cũng đã bị đóng sập bởi những diễn biến khốc liệt trên thực địa. Lên tiếng về bức thư ngỏ của ông Zelensky, Tổng thống Putin khẳng định Nga chưa bao giờ từ chối các cơ hội đàm phán. Tuy nhiên, Điện Kremlin tuyên bố thẳng thừng rằng họ không muốn lặp lại sai lầm của các “thỏa thuận kiểu Minsk” trước đây, vốn bị Nga coi là chiêu trò câu giờ của phương Tây.
Đáng chú ý, ông Putin đã phơi bày một sự thật tàn khốc khiến mọi nỗ lực ngoại giao trở nên vô nghĩa ở thời điểm hiện tại. Nhà lãnh đạo Nga chỉ ra sự đạo đức giả trong đề xuất của Ukraine khi vạch trần việc lực lượng của Kiev vừa tiến hành một đợt tấn công đẫm máu nhằm vào một khu ký túc xá đại học ở Lugansk. Vụ việc kinh hoàng này đã khiến 21 người thiệt mạng, trong đó nạn nhân chủ yếu là các nữ sinh viên người Nga.
Thảm kịch tại Lugansk, kết hợp với lời lẽ mà Điện Kremlin đánh giá là “thô lỗ” trong bức thư ngỏ, đã trở thành giọt nước tràn ly. Nga cho rằng việc Ukraine một mặt chìa cành olive kêu gọi hòa bình, mặt khác lại tiến hành các đòn đánh nhắm vào mục tiêu dân sự là hành động không thể chấp nhận được. Do đó, Moscow kết luận việc tổ chức một cuộc gặp gỡ với ông Zelensky lúc này là hoàn toàn vô nghĩa.
Tương lai mờ mịt và canh bạc mới của Kiev
Chuỗi sự kiện dồn dập này chắc chắn là những tin tức vô cùng tồi tệ đối với giới chức Ukraine. Phản hồi lại những cáo buộc từ phía Nga, Tổng thống Zelensky vẫn giữ vững lập trường cứng rắn, tuyên bố rằng chính Điện Kremlin mới là bên tiếp tục lựa chọn con đường xung đột và ông Putin “không muốn thay đổi bất cứ điều gì”.
Đứng trước sự ghẻ lạnh từ Washington và thái độ cự tuyệt từ Moscow, Kiev không còn cách nào khác ngoài việc tìm kiếm những điểm tựa mới. Bị đẩy vào thế chân tường, ông Zelensky tiết lộ đang khẩn trương làm việc với đội ngũ ngoại giao nhằm xoay trục chiến lược. Một loạt các cuộc gặp gỡ cấp cao với các đối tác châu Âu và những đồng minh còn lại tại Mỹ đang được gấp rút chuẩn bị. Bàn cờ Đông Âu giờ đây không chỉ là cuộc đọ sức giữa Nga và Ukraine, mà còn là bài toán thử thách độ bền bỉ của các liên minh quốc tế trước khi khu vực này chìm sâu hơn vào một vòng xoáy không thể kiểm soát.
